ÇED, Çevre İzni ve Enerji Terimleri Sözlüğü
ÇED süreci
| Terim | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Askıda ilan | Planlanan projenin ÇED süreciyle ilgili olarak, projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel halkın yaşadığı yerlerde il müdürlüğü, kaymakamlık ve muhtarlıktaki askı ilan yerlerinde yapılan yazılı duyuru. | ÇED Yön. m.4/1-b (Değişik: RG 26.06.2025/32938); uygulandığı yerler m.8/4, m.11/3, m.14/1 ve 14/4, m.17/1 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: e-ÇED Duyuru Sistemi: ÇED Raporu Sorgulama Nasıl Yapılır? |
| ÇED | Çevresel Etki Değerlendirmesi. Bir projenin çevre üzerindeki olası etkilerinin, alınacak önlemlerle birlikte önceden incelendiği ve Bakanlık kararına bağlandığı süreç. | 2872 sayılı Çevre Kanunu m.2 ve m.10 · RG 11.08.1983/18132; ÇED Yön. m.4/1-e · RG 29.07.2022/31907 İlgili yazı: GES Projelerinde ÇED Süreci: Eşikler, Saha Çalışmaları ve Süreler |
| ÇED başvuru dosyası | Ek-1 listesindeki ya da “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı verilen projeler için Yönetmeliğin Ek-3’ündeki genel format esas alınarak hazırlanan ve ÇED sürecini başlatmak üzere yeterlik belgeli kurum/kuruluşça Bakanlığa sunulan dosya. | ÇED Yön. m.4/1-f, m.7/1, m.8/1 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: ÇED Başvuru Dosyası: Ek-3 Formatı, Ekler ve Süreler (2026) |
| ÇED belgesi | Uygulamada ÇED sürecinin olumlu sonucunu anlatmak için kullanılan ad; mevzuatta “ÇED belgesi” diye bir belge yoktur, süreç Bakanlığın “ÇED Olumlu” kararıyla sonuçlanır. Ek-2 projelerine verilen bu kararın eski adı “ÇED Gerekli Değildir” idi. | Mevzuatta tanım yok; karşılığı ÇED Yön. m.4/1-i (ÇED Olumlu kararı) · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: ÇED Gerekli Değildir Kararı Artık “ÇED Olumlu”: Yatırım Planına Etkisi |
| ÇED Gerekli Değildir kararı (eski ad) | Ek-2 listesindeki projeler için verilen kararın eski adı; 7554 sayılı Kanunla Çevre Kanunu m.10’dan, 05.03.2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmî Gazete değişikliğiyle ÇED Yönetmeliği’nden çıkarılmış, yerini “ÇED Olumlu” kararı almıştır. 7554 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin yürürlüğünden önce verilmiş ve geçerliliği devam eden kararlara “ÇED Olumlu” kararına ilişkin hükümler uygulanır. | Çevre Kanunu m.10/2 (7554 sayılı Kanun m.1 ile değişik, yürürlük 24.07.2025) · RG 11.08.1983/18132; ÇED Yön. eski m.4/1-ğ (mülga RG 05.03.2026/33187) ve geçici m.1/2 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: ÇED Gerekli Değildir Kararı Artık “ÇED Olumlu”: Yatırım Planına Etkisi |
| ÇED Olumlu kararı | Bakanlığın, projenin çevresel açıdan uygun bulunduğunu bildiren kararı. 5 Mart 2026 değişikliğinden sonra Ek-2 projeleri için verilen kararın adı da budur. | ÇED Yön. m.4/1-i, m.14/3, m.17/1 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 |
| ÇED Olumsuz kararı | ÇED raporu hazırlanan projelerde (Ek-1 listesi ya da “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı), Komisyon değerlendirmeleri dikkate alınarak projenin muhtemel olumsuz etkileri nedeniyle çevre açısından sakınca görüldüğünü belirten Bakanlık kararı. Proje tanıtım dosyası (Ek-2) değerlendirmesinde bu karar verilmez; orada karar “ÇED Olumlu” ya da “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” olur. | ÇED Yön. m.4/1-j ve k, m.14/3, m.17/1 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 |
| ÇED Raporu Hazırlanmalıdır kararı | Ek-2 değerlendirmesi sonucunda projenin tam kapsamlı ÇED sürecine yönlendirildiğini gösteren karar. 5 Mart 2026 öncesinde adı “ÇED Gereklidir” idi. | ÇED Yön. m.4/1-h, m.17/1 ve 17/4 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 (değişik ibare) İlgili yazı: ÇED Başvuru Dosyası: Ek-3 Formatı, Ekler ve Süreler (2026) |
| ÇED Yeterlik Belgesi | Bakanlığın, ÇED başvuru dosyası, ÇED raporu, proje tanıtım dosyası ve proje ilerleme raporu hazırlamak için gerekli şartları taşıyan kurum ve kuruluşlara verdiği belge. | ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği m.4/1-e · RG 31.12.2022/32060, değişik RG 23.07.2026/33318; ÇED Yön. m.4/1-ç · RG 29.07.2022/31907 |
| Duyarlı yöreler | Biyolojik, fiziksel, ekonomik, sosyal ve kültürel özellikleri nedeniyle çevresel etkilere duyarlı olan ya da mevcut kirlilik yükü çevre ve halk sağlığını bozucu düzeye ulaşmış yöreler ile ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gereken alanlar; listesi ÇED Yönetmeliği Ek-5’tedir. | ÇED Yön. m.4/1-o, Ek-5 · RG 29.07.2022/31907 |
| e-ÇED | Bakanlığın ÇED başvuru ve duyurularının yürütüldüğü elektronik sistem. Duyurular eced-duyuru.csb.gov.tr adresinden herkese açık sorgulanır. | ÇED Yön. m.4/1-n ve m.27 (Çevrimiçi ÇED Süreci Yönetim Sistemi, e-ÇED) · RG 29.07.2022/31907; duyuru adresi eced-duyuru.csb.gov.tr İlgili yazı: e-ÇED Duyuru Sistemi: ÇED Raporu Sorgulama Nasıl Yapılır? |
| Ek-1 listesi | ÇED Yönetmeliği ekinde yer alan, ÇED raporu hazırlanması zorunlu projelerin listesi. Arazi GES projelerinde eşik, proje alanının 25 hektar ve üzeri olmasıdır. | ÇED Yön. m.7/1-a; Ek-1 m.43/a (arazi GES, 25 ha ve üzeri) · RG 29.07.2022/31907, Ek-1 m.43 değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: GES Projelerinde ÇED Süreci: Eşikler, Saha Çalışmaları ve Süreler |
| Ek-2 listesi | ÇED Yönetmeliği ekinde yer alan, proje tanıtım dosyasıyla değerlendirilen projelerin listesi. Arazi GES projelerinde eşik, proje alanının 7,5 hektar ve üzeri olmasıdır. | ÇED Yön. m.15/1-a; Ek-2 m.41/a (arazi GES, 7,5 ha ve üzeri; Ek-1 alt sınırı Ek-2 üst sınırıdır) · RG 29.07.2022/31907, Ek-2 m.41 değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: Proje Tanıtım Dosyası (PTD) Nedir? Ek-2 Süreci Adım Adım |
| Format alma | ÇED raporunun hangi başlıklar altında hazırlanacağının Bakanlıkça belirlenmesi. | ÇED Yön. m.4/1-l (ÇED raporu özel formatı), m.10 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 (“format alma” ifadesi mevzuatta geçmez) İlgili yazı: ÇED Başvuru Dosyası: Ek-3 Formatı, Ekler ve Süreler (2026) |
| Halkın Katılımı Toplantısı (HKT) | Projeden etkilenecek halkın bilgilendirildiği ve görüşlerinin alındığı, ÇED sürecinin başında yapılan toplantı. | ÇED Yön. m.4/1-t, m.9 (mevzuattaki adı: halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantısı) · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: Halkın Katılımı Toplantısı: İlan, Süreç ve Toplantı Yapılamazsa Ne Olur? |
| İDK | İnceleme Değerlendirme Komisyonu. ÇED raporunun ilgili kurum temsilcilerince teknik olarak değerlendirildiği komisyon. | ÇED Yön. m.4/1-z (Komisyon), m.8/3, m.11/2, m.12 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 (“İDK” kısaltması mevzuatta geçmez; Yönetmelik “Komisyon” ve “inceleme değerlendirme toplantısı” ifadelerini kullanır) İlgili yazı: İDK Toplantısı Nedir? İnceleme Değerlendirme Komisyonu Süreci |
| Kapsam dışı | Projenin ÇED Yönetmeliği eklerindeki listelerde yer almaması ya da eşiklerin altında kalması nedeniyle ÇED sürecine tabi olmaması durumu. | ÇED Yön. m.4/1-v · RG 29.07.2022/31907 |
| Kapsam ve özel format belirleme | ÇED raporu hazırlanacak projelerde, halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantısından sonra ÇED raporu özel formatının verilmesine kadar yürütülen iş ve işlemler. | ÇED Yön. m.4/1-y, m.10 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: ÇED Başvuru Dosyası: Ek-3 Formatı, Ekler ve Süreler (2026) |
| Kümülatif etki değerlendirme | Planlanan projenin, bulunduğu alan ile doğrudan etkileyeceği alan ve kaynaklar üzerindeki çevresel risk ve etkilerinin, mevcut, planlanan veya projeyle doğrudan ilgili diğer faaliyetlerle birlikte belirlenip analiz edilmesi. | ÇED Yön. m.4/1-aa; kapasite artışında m.20/2 · RG 29.07.2022/31907 İlgili yazı: Ekosistem Değerlendirme Raporu: Yasal Dayanak, Format ve Süreç (2026) |
| Muaf | Niteliği, prosesi, türü veya üretim yöntemi itibarıyla Ek-1 ya da Ek-2 listesinde yer aldığı hâlde, işletmeye veya üretime geçtiği tarihte yürürlükteki ÇED Yönetmeliğinde yer almadığı ya da kazanılmış hakları nedeniyle Yönetmelik hükümleri uygulanmayan proje. | ÇED Yön. m.4/1-ii (Ek: RG 05.03.2026/33187), geçici m.2 · RG 29.07.2022/31907 İlgili yazı: GES Projelerinde ÇED Süreci: Eşikler, Saha Çalışmaları ve Süreler |
| Mücbir sebep | ÇED Olumlu kararı verilmiş projede, karar geçerlik süresi içinde yatırıma başlanmasına doğrudan engel olan doğal afet, olağanüstü hal, projenin tamamını etkileyen yürütmeyi durdurma veya iptal kararı gibi dıştan gelen fiilî durum. | ÇED Yön. m.4/1-bb, m.14/5, m.17/2 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 (değişik ibare) İlgili yazı: Proje Tanıtım Dosyası (PTD) Nedir? Ek-2 Süreci Adım Adım |
| Nuh’un Gemisi Veri Tabanı | Tarım ve Orman Bakanlığının biyolojik çeşitlilik veri tabanı. ÇED sürecinde proje alanına ilişkin tür ve habitat raporu buradan alınır. | Mevzuatta tanım yok İlgili yazı: Nuh’un Gemisi Biyolojik Çeşitlilik Raporu: ÇED İçin Nasıl Alınır? |
| Ornitolojik değerlendirme | Proje alanındaki kuş türlerinin ve göç yollarının proje etkileri açısından incelenmesi. | Mevzuatta tanım yok İlgili yazı: Ekosistem Değerlendirme Raporu: Yasal Dayanak, Format ve Süreç (2026) |
| Özel format bedeli | ÇED başvuru dosyası Bakanlığa sunulan projelerde, ÇED raporu özel formatının verilebilmesi için proje bedeline göre Bakanlıkça belirlenen ve proje sahibince ödenip dekontu sunulan tutar. Son görüş verme tarihinden itibaren 30 takvim günü içinde yatırılmazsa ÇED süreci sonlandırılır. | ÇED Yön. m.4/1-cc, m.10/2-3 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: ÇED Başvuru Dosyası: Ek-3 Formatı, Ekler ve Süreler (2026) |
| Parlama analizi | Güneş panellerinden kaynaklanan yansıma ve göz kamaşması etkisinin, hassas alıcılar açısından değerlendirildiği teknik analiz. | Mevzuatta tanım yok |
| Paydaş katılım planı (PKP) | Projenin tüm aşamalarında projeden etkilenebilecek, projeyi etkileyebilecek ya da projeyle ilgili kişi ve kuruluşlarla hangi yöntem ve araçlarla iletişim kurulacağını ve bilgilendirme yapılacağını açıklayan plan; yeterlik belgeli kurum/kuruluş hazırlar ve ÇED başvuru dosyası ekinde sunar. | ÇED Yön. m.4/1-çç, m.9/5 · RG 29.07.2022/31907 İlgili yazı: Halkın Katılımı Toplantısı: İlan, Süreç ve Toplantı Yapılamazsa Ne Olur? |
| Proje İlerleme Raporu | ÇED raporu hazırlanarak ÇED Olumlu kararı alınan projelerde, inşaat döneminde komisyonca belirlenen periyotlarla sunulan ve çevresel taahhütlere uyumu gösteren rapor; inşaat öncesi ve işletme sonrası verilmez (ÇED Yönetmeliği m.4/ff; Genelge 2026/4 m.21). | ÇED Yön. m.4/1-ff ve m.18/4 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187; Genelge 2026/4 m.21 İlgili yazı: Proje İlerleme Raporu (PİR): ÇED Olumlu Kararından Sonra Yükümlülükler |
| Proje Tanıtım Dosyası (PTD) | Ek-2 listesindeki projeler için ÇED raporu yerine hazırlanan, projenin yerini, kapsamını ve çevresel etkilerini tanıtan dosya. | ÇED Yön. m.4/1-ğğ, m.15, m.16/1 · RG 29.07.2022/31907 İlgili yazı: Proje Tanıtım Dosyası (PTD) Nedir? Ek-2 Süreci Adım Adım |
| Yatırıma başlama | ÇED Olumlu kararından sonra, karara konu projenin ana veya yardımcı ünitelerinde gerekli izinler alınarak inşa faaliyetine başlanması ya da üretime geçilmesi. ÇED Olumlu kararı verilen projede 5 yıl içinde mücbir sebep olmaksızın yatırıma başlanmazsa karar geçersiz sayılır. | ÇED Yön. m.4/1-hh, m.14/5, m.17/2 · RG 29.07.2022/31907, değişik RG 05.03.2026/33187 İlgili yazı: Proje İlerleme Raporu (PİR): ÇED Olumlu Kararından Sonra Yükümlülükler |
Çevre izin ve lisans
| Terim | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Çevre Danışmanlık Firması Yeterlik Belgesi | Bakanlığın, çevre yönetimi hizmeti vermeye yetkili firmalara verdiği belge. | Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yön. m.4/1-c ve ç · RG 01.11.2022/32000, değişik RG 06.10.2026/33392; Çevre İzin ve Lisans Yön. m.4/1-c İlgili yazı: Çevre Danışmanlığı Hizmeti: Kimler Almak Zorunda, Neleri Kapsar? (2026) |
| Çevre İzin ve Lisans Belgesi | Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında işletmeye verilen, çevre izni (hava emisyonu, çevresel gürültü, atıksu deşarjı, derin deniz deşarjı) ile Yönetmeliğin Ek-3C’sinde sayılan çevre lisansı konularını tek belgede kapsayan belge. | Çevre İzin ve Lisans Yön. m.4/1-d, f, g · RG 10.09.2014/29115, son değişik RG 23.02.2023/32113 İlgili yazı: Çevre İzin ve Lisans Süreci: Geçici Faaliyet Belgesi, Süreler ve Yenileme |
| Çevre izni | Çevre Kanunu uyarınca alınması gereken; hava emisyonu, çevresel gürültü, atıksu deşarjı ve derin deniz deşarjı konularından en az birini içeren izin. | Çevre İzin ve Lisans Yön. m.4/1-d · RG 10.09.2014/29115, son değişik RG 23.02.2023/32113 İlgili yazı: Çevre İzin ve Lisans Süreci: Geçici Faaliyet Belgesi, Süreler ve Yenileme |
| Geçici faaliyet belgesi (GFB) | Çevre izni veya çevre izin ve lisansına tabi işletmelerin faaliyette bulunabilmesi için çevre izni ve lisansından önce alınması zorunlu belge. Bir yıl sürelidir; işletme bu süre içinde çevre izin veya çevre izin ve lisans belgesi almak zorundadır. | Çevre İzin ve Lisans Yön. m.4/1-ı, m.5/2-3, m.8/4 · RG 10.09.2014/29115, son değişik RG 23.02.2023/32113 İlgili yazı: Çevre İzin ve Lisans Süreci: Geçici Faaliyet Belgesi, Süreler ve Yenileme |
Enerji, elektrik piyasası ve şebeke
| Terim | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Bağlantı anlaşması | Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim veya dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan, genel ve özel hükümleri içeren anlaşma. | 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (RG 30.03.2013/28603) m.3/1-a; Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-a |
| Bağlantı görüşü | Tesisin şebekeye hangi noktadan ve hangi koşullarla bağlanabileceğini belirleyen, TEİAŞ veya dağıtım şirketince verilen görüş. | Mevzuatta tanım yok. Düzenleme: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (RG 30.03.2013/28603) m.23; Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4 ve m.5/1 (üretim tesisleri için verilen görüşler 6446 m.23 çerçevesinde verilmiş sayılır); Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (LÜY; RG 12.05.2019/30772; değişik RG 02.04.2026/33212; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.15-16 İlgili yazı: Çağrı Mektubu ve Bağlantı Görüşü: Lisanssız GES’te Süreler (2026) |
| Birden çok kaynaklı (hibrit) elektrik üretim tesisi | Birleşik yenilenebilir elektrik üretim tesisi, birleşik elektrik üretim tesisi, destekleyici kaynaklı elektrik üretim tesisi ve birlikte yakmalı elektrik üretim tesisini kapsayan üst kavram. Bu tesislerde önlisans veya lisans başvurusunda tercih edilen kaynak ana kaynak, diğerleri yardımcı kaynaktır. | Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-şşş, yyy, zzz (ek RG 08.03.2020/31062); Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-eee, fff, ppp. Mevcut hidroelektrik, biyokütle ve jeotermal santrallerin dönüşümü için kapasite tahsisi: EPDK Kurul Kararı 14482 (16.04.2026; Resmî Gazete’de yayımlanmamıştır; başvuru dönemi 30.06.2026’da sona erdi) |
| Birleşik yenilenebilir elektrik üretim tesisi | Şebekeye aynı bağlantı noktasından bağlanan, tamamı yenilenebilir birden fazla enerji kaynağından elektrik üretmek amacıyla kurulan tek bir elektrik üretim tesisi. | Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-uuu (ek RG 08.03.2020/31062); Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-ğğğ |
| Bütünleşik depolama ünitesi | Mevzuattaki adıyla üretim tesisine bütünleşik elektrik depolama ünitesi: santral sahası sınırları içinde, üretim tesisinde üretilen veya sistemden çekilen elektriği depolayabilen ve depolanan enerjiyi tekrar kullanılmak üzere sisteme verebilen depolama ünitesi. Bu ünitenin bulunduğu tesisin sisteme verdiği enerji, ana kaynağa dayalı geçici kabulü yapılmış ünitelerin toplam elektriksel kurulu gücüyle yapılabilecek üretimi geçemez. | Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği (RG 09.05.2021/31479; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-i ve m.5/7 (m.5/7 değişik RG 29.12.2025/33122); Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-cccc |
| Çağrı mektubu | Lisanssız üretimde bağlantı başvurusu uygun bulunan (rüzgâr, güneş, jeotermal ve biyokütlede ayrıca EİGM teknik değerlendirmesi olumlu olan) başvuru sahibine, yazılı talebi üzerine ilgili şebeke işletmecisince tebliğ edilen ve bağlantı anlaşması imzalamaya çağıran belge. Mevzuattaki adı “bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu”dur. | Mevzuatta tanım yok. Düzenleme: Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (LÜY; RG 12.05.2019/30772; değişik RG 02.04.2026/33212; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.15/1-d ve m.16 (m.16/1 değişik RG 25.11.2025/33088) İlgili yazı: Çağrı Mektubu ve Bağlantı Görüşü: Lisanssız GES’te Süreler (2026) |
| Depolamalı elektrik üretim tesisi | 6446 sayılı Kanun’un 7. maddesinin onuncu ve on birinci fıkraları kapsamında, elektrik depolama ünitesiyle birlikte kurulan üretim tesisi. | 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (RG 30.03.2013/28603) m.7/10-11 (ek: 7417 sayılı Kanun); Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-dddd; Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği (RG 09.05.2021/31479; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-l (ek RG 19.11.2022/32018) İlgili yazı: Depolamalı GES’te ÇED ve Lisans Süreci (2026) |
| Elektrik depolama tesisi | Elektrik enerjisini başka bir enerji türüne çevirerek depolayabilen ve depolanan enerjiyi yeniden elektrik enerjisine çevirerek sisteme verebilen tesis. | Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği (RG 09.05.2021/31479; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-a (bent değişik RG 19.11.2022/32018); Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-kkk İlgili yazı: Depolamalı GES’te ÇED ve Lisans Süreci (2026) |
| ENH | Enerji Nakil Hattı. Üretim tesisini şebekeye bağlayan iletim veya dağıtım hattı. | Mevzuatta tanım yok (iletim ve dağıtım tesisi tanımları: 6446 sayılı Kanun m.3/1-f ve m.3/1-n) İlgili yazı: Arazimden Enerji Hattı Geçecek: Kamulaştırma, İrtifak ve Bedel (2026) |
| GES | Güneş Enerjisi Santrali (mevzuattaki adıyla güneş elektrik santrali). Güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi ile yardımcı tesisleri; mevzuattaki tanım belirli bir teknolojiyle (ör. fotovoltaik panel) sınırlı değildir. | Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-r; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-l İlgili yazı: GES İzin Süreci: Hangi İzin Hangi Sırayla Alınır? (2026) |
| Kabul (üretim ve depolama tesisleri) | Ünite veya ünitelerin saha test, kontrol, raporlama ve gerekli izin işlemleri tamamlanıp senkronizasyon ve devreye alma yapıldıktan sonra, tesisin elektrik piyasasında ticari faaliyete başlayabilmesi için yapılan işlemler. Kabul, proje onay birimince oluşturulan kabul heyetince tesis mahallinde yapılır. | Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği m.4/1-c, ç ve m.9-10 (RG 19.02.2020/31044; son değişiklik RG 13.05.2025/32899) |
| Kapasite tahsisi | Şebekeye bağlanabilecek üretim kapasitesinin bağlantı başvurularına ayrılması. TEİAŞ ve dağıtım şirketleri bölgesel bağlanabilir üretim kapasitelerini her yıl 1 Nisan’a kadar internet sayfalarında yayımlar; yayımlanan bu kapasiteler dışında üretim tesislerine bağlantı görüşü verilmez. | Mevzuatta tanım yok. Düzenleme: Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.5/2 (değişik RG 01.06.2017/30083); Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (LÜY; RG 12.05.2019/30772; değişik RG 02.04.2026/33212; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.16/1-c İlgili yazı: Lisanssız GES Kapasite Tahsisi: EPDK 14353 Sayılı Karar (2026) |
| Kurulu güç | Üretim tesisinde elektrik üreten tüm ünitelerin tam kapasiteyle çalışırken ayrı ayrı ürettiği MWe cinsinden güçlerin toplamı; depolama tesislerinde ünitelerin sisteme anlık verebileceği MWe cinsinden azami güçlerin toplamı. Önlisans başvurularında talep edilen mekanik kurulu güç, elektriksel kurulu gücün iki katını aşamaz. | Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-çç (bent değişik RG 09.02.2025/32808); Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.12/15 (ek RG 19.11.2022/32018). Mekanik ve elektriksel kurulu güç ayrı ayrı tanımlanmamıştır. |
| Lisanssız üretim | Önlisans ve lisans alma ile şirket kurma yükümlülüğünden muaf olarak elektrik üretimine imkân veren rejim. Kapsama giren tesisler Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin 5. maddesinde sayılır; bunlardan biri, kurulu gücü bir megavata veya Cumhurbaşkanınca belirlenen üst sınıra kadar olan yenilenebilir enerji kaynaklı tesislerdir. | 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (RG 30.03.2013/28603) m.14; Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (LÜY; RG 12.05.2019/30772; değişik RG 02.04.2026/33212; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.5/1-c İlgili yazı: TEİAŞ Kapasite Duyurusu Nasıl Okunur? Lisanssız GES Rehberi (2026) |
| Müstakil elektrik depolama tesisi | Herhangi bir üretim veya tüketim tesisiyle irtibatı olmaksızın doğrudan şebekeye bağlı elektrik depolama tesisi. | Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği (RG 09.05.2021/31479; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-f; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-bbbb; Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-gg |
| Müşterek iletim tesisi | TEİAŞ’ın finansmanının yeterli olmadığı veya yatırımı zamanında planlayamadığı hâllerde, bağlantı talep eden tüzel kişilerce müştereken yapılan veya finanse edilen yeni iletim tesisi ve hatları; yatırım bedeli anlaşma güçleri oranında paylaşılır, mülkiyeti ve işletme sorumluluğu TEİAŞ’a aittir. | Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.20/1-2 (madde değişik RG 27.01.2026/33150; m.20/4 ve 20/6 değişik/ek RG 25.06.2026/33291; 19.10.2026/33405 değişikliği m.20’ye dokunmadı) |
| Ön proje | Önlisans alınmış bir üretim tesisinin, depolamalı elektrik üretim tesisinin veya üretim tesisine bütünleşik depolama ünitelerinin hangi gerekçelerle ve nasıl yapılacağını açıklama, şema, plan, teknik resim, hesap, keşif ve şartnamelerle gösteren ve tesisin genel özelliklerini içeren proje. Önlisansın alınmasından sonra proje onay birimine sunularak onaylatılabilir. | Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-hh ve m.13/1 (değişik RG 09.02.2025/32808) |
| Önlisans | Üretim faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişilere, üretim tesisi yatırımına başlamak için gerekli onay, izin ve ruhsatları alabilmeleri amacıyla belirli süreyle verilen izin. Süresi, kaynak türü ve kurulu güce göre Kurul kararıyla belirlenir ve mücbir sebep hâlleri hariç 36 ayı geçemez. | 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (RG 30.03.2013/28603) m.3/1-z; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-ff ve m.9/1 (m.9 değişik RG 24.02.2017/29989) İlgili yazı: Üretim Lisansında İnşaat Süresi: GES, RES ve Depolamada Kaç Ay? (2026) |
| RES | Rüzgâr Enerjisi Santrali (mevzuattaki adıyla rüzgâr elektrik santrali). Rüzgâr enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi ile yardımcı tesisleri. | Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-ll İlgili yazı: RES ve GES İmar ve Ruhsat Yönetmeliği (2026): Süreler ve Süreç |
| Sistem kullanım anlaşması | Bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim ya da dağıtım sistemini kullanmasına ilişkin genel hükümleri ve kullanıcıya özgü koşulları içeren anlaşma. | Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-r; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-ll |
| Teknik etkileşim izni | Rüzgâr enerjisine dayalı başvurularda, teknik etkileşim analizi sonucuna göre ilgili kurumlarca olumlu veya şartlı olarak Bakanlık aracılığıyla verilen rüzgâr türbini kurma izni. Analiz, santralin haberleşme, seyrüsefer ve radar sistemleriyle etkileşimini inceler. | Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (LÜY; RG 12.05.2019/30772; değişik RG 02.04.2026/33212; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-u; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-zz; Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (RG 30.12.2014/29221 mük.; son değişiklik RG 09.02.2025/32808) m.4/1-ss (teknik etkileşim analizi) |
| Teminat | Lisans ve önlisans başvurularında, taahhütlerin yerine getirilmesini güvence altına almak için sunulan banka teminat mektubu veya nakit. | Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-mmm (ek RG 23.12.2015/29571); teminat iadesi m.45 (m.45/7 değişik RG 19.10.2026/33405) |
| Tüketim tesisine bütünleşik elektrik depolama tesisi | Bir tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasına bağlı elektrik depolama tesisi. 19.10.2026 değişikliğiyle, anlaşma gücünden yüksek kurulu güçte depolama tesisi kurmak isteyen tüketiciler, şebekeye enerji verilmesini ve anlaşma gücünün aşılmasını önleyen otomatik güç kontrol ünitesi ile enerji kesme sistemini kurmakla yükümlü tutulmuştur. | Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği (RG 09.05.2021/31479; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.3/1-ı ve m.6/1 (fıkra değişik RG 19.10.2026/33405); Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği (BSKY; RG 28.01.2014/28896; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.14/10 (ek RG 19.10.2026/33405) |
| YEK-G belgesi | Tüketiciye tedarik edilen elektriğin belirli bir miktarının veya oranının yenilenebilir enerji kaynaklarından üretildiğini kanıtlayan, her biri 1 MWh üretime karşılık gelen elektronik belge. | Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği m.4/1-ğğ (RG 14.11.2020/31304; son değişiklik RG 17.12.2024/32755) |
| YEKA | Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı. Kamu ve hazine taşınmazları ile özel mülkiyete konu taşınmazlarda, geliştirilebilir yenilenebilir enerji kaynaklarından en az birinin yüksek yoğunlukta bulunduğu alan veya alanlar. | Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Yönetmeliği m.4/1-l (RG 09.10.2016/29852; bent değişik RG 05.10.2024/32683; son değişiklik RG 09.12.2025/33102); 5346 sayılı Kanun m.4; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) m.4/1-nnn |
| YEKDEM | Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim yapan lisans sahiplerinin bizzat veya toplayıcı aracılığıyla, lisanssız üreticilerin ise görevli tedarik şirketi veya toplayıcı aracılığıyla yararlanabileceği fiyat, süre, miktar ve ödeme usul ve esaslarını içeren destekleme mekanizması. | 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun m.3/14 (RG 18.05.2005/25819); Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik m.3/1-s (RG 01.10.2013/28782; bent değişik RG 17.12.2024/32755; son değişiklik RG 19.10.2026/33405) |
Arazi, orman ve koruma alanları
| Terim | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağaçlandırma bedeli | Orman izinlerinde, izin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedel. Tutarı, Orman Genel Müdürlüğünce bir günlük asgari ücretin 294 gün/hektar katsayısıyla çarpılmasıyla belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedelinin izin alanıyla çarpılmasıyla bulunur. | Orman Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik (RG 30.11.2021/31675; değişik RG 15.02.2023/32105) m.3/1-a ve m.8/1-a İlgili yazı: GES ve RES İçin Orman İzni: Başvuru, Süreler ve İzin Bedelleri (2026) |
| Büyük ova koruma alanı | Tarımsal üretim potansiyeli yüksek olup erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanım gibi nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmasının hızlı geliştiği, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ova. Bu alandaki tarım arazileri amacı dışında kullanılamaz; alternatif alan bulunmaması ve kurul uygun görüşü şartıyla yalnız tarımsal amaçlı yapılara ve ortak kamu yararı kararı alınmış faaliyetlere Tarım ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. | 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (RG 19.07.2005/25880; son değişiklik 7584 sayılı Kanun, RG 20.06.2026/33286 — m.8, 20, 21’i değiştirdi; tanımlar ve m.13-14 değişmedi) m.14 İlgili yazı: GES İçin Tarım Dışı Kullanım İzni: 2026’da Ne Değişti? |
| Dikili tarım arazisi | Mutlak ve özel ürün arazileri dışında kalan, üzerinde yöre ekolojisine uygun çok yıllık ağaç, ağaççık ve çalı formundaki bitkilerin tarımı yapılan, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazi. Bir arazinin dikili sayılması için dekarda bulunması gereken ağaç, fidan veya kök sayısı, türlere göre Yönetmelik Ek-4’te belirlenir. | 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (RG 19.07.2005/25880; son değişiklik 7584 sayılı Kanun, RG 20.06.2026/33286 — m.8, 20, 21’i değiştirdi; tanımlar ve m.13-14 değişmedi) m.3/g; Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 04.04.2026/33214; değişik RG 04.08.2026/33330) m.6/7 |
| İrtifak hakkı | Bir taşınmaz üzerinde, malikin mülkiyetini korumakla birlikte başkasına kullanım hakkı tanıyan sınırlı ayni hak. Enerji hatlarında sıkça kullanılır. | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001/24607) m.779 (taşınmaz lehine irtifak) ve m.838 (diğer irtifak hakları); 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.4 İlgili yazı: Arazimden Enerji Hattı Geçecek: Kamulaştırma, İrtifak ve Bedel (2026) |
| Kamulaştırma | Kamu yararı gerekçesiyle özel mülkiyetteki taşınmazın bedeli ödenerek idareye geçirilmesi. | Mevzuatta tanım yok. Düzenleme: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.1 ve m.3 (RG 08.11.1983/18215); kamulaştırma yerine irtifak hakkı kurulması m.4 İlgili yazı: Arazimden Enerji Hattı Geçecek: Kamulaştırma, İrtifak ve Bedel (2026) |
| Mera vasfı değişikliği | Mera, yaylak veya kışlak olarak tahsis edilmiş ya da kadimden beri bu amaçla kullanılan bir alanın, Mera Kanunu’nun 14. maddesinde sayılan hâllerde (ör. EPDK talebiyle elektrik piyasası faaliyetleri için) valilikçe tahsis amacının değiştirilmesi. Mevzuattaki adı “tahsis amacı değişikliği”dir. | Mevzuatta “mera vasfı değişikliği” tanımı yok. Düzenleme: 4342 sayılı Mera Kanunu m.3/1-d, e, f (mera, yaylak, kışlak tanımları) ve m.14/1-ğ (RG 28.02.1998/23272; m.14 değişik 5178 sayılı Kanun) İlgili yazı: GES ve RES İçin Mera Vasfı Değişikliği: Tahsis Amacı, Ot Bedeli ve Süreç |
| Mutlak tarım arazisi | Bitkisel üretimde toprak özellikleri yöre ortalamasında ürün alınmasını sınırlamayan, topografik sınırlaması yok veya çok az olan, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan ve tarımsal üretimde kullanılan ya da buna elverişli arazi. Bu araziler, alternatif alan bulunmaması ve toprak koruma kurulunun uygun görmesi şartıyla yalnız Kanunda sayılan amaçlar için tarım dışı kullanılabilir. | 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (RG 19.07.2005/25880; son değişiklik 7584 sayılı Kanun, RG 20.06.2026/33286 — m.8, 20, 21’i değiştirdi; tanımlar ve m.13-14 değişmedi) m.3/e ve m.13/1 |
| Orman izni | Orman sayılan alanlarda tesis kurulabilmesi için 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında alınan izin. GES ve RES gibi enerji tesisleri için 17. maddenin üçüncü fıkrası uygulanır; izin Bakanlıkça ön izin veya kesin izin olarak verilir. | 6831 sayılı Orman Kanunu m.17/3 (RG 08.09.1956/9402; m.17/3 son değişiklik 7587 sayılı Kanun, RG 01.07.2026/33297 — enerji tesislerine ilişkin hükmü değiştirmedi); Orman Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik (RG 30.11.2021/31675; değişik RG 15.02.2023/32105) m.3/1-k, o, u İlgili yazı: GES ve RES İçin Orman İzni: Başvuru, Süreler ve İzin Bedelleri (2026) |
| Özel ürün arazisi | Mutlak tarım arazileri dışında kalan; toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle yöreye uyum sağlamış bitki türlerinin tamamının tarımı yapılamayan, ancak özel bitkisel ürünler ile su ürünleri yetiştiriciliği ve avcılığının yapılabildiği, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazi. | 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (RG 19.07.2005/25880; son değişiklik 7584 sayılı Kanun, RG 20.06.2026/33286 — m.8, 20, 21’i değiştirdi; tanımlar ve m.13-14 değişmedi) m.3/f |
| Tarım dışı kullanım izni | Tarım arazisinin tarım dışı amaçla kullanılabilmesi için alınan izin. | Mevzuatta tanım yok (mevzuattaki ifade “amaç dışı kullanım”). Düzenleme: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (RG 19.07.2005/25880; son değişiklik 7584 sayılı Kanun, RG 20.06.2026/33286 — m.8, 20, 21’i değiştirdi; tanımlar ve m.13-14 değişmedi) m.13 ve m.14; Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 04.04.2026/33214; değişik RG 04.08.2026/33330) m.5 İlgili yazı: GES İçin Tarım Dışı Kullanım İzni: 2026’da Ne Değişti? |
| Üst hakkı | Taşınmaz malikinin, üçüncü kişi lehine arazisinin altında veya üstünde yapı yapma ya da mevcut bir yapıyı muhafaza etme yetkisi veren irtifak hakkı. En az otuz yıl için kurulan üst hakkı sürekli niteliktedir; bağımsız ve sürekli üst hakkı, hak sahibinin istemiyle tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir. | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001/24607) m.826 |
Maden
| Terim | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Arama ruhsatı | Belirli bir alanda maden arama faaliyetinde bulunulabilmesi için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce (MAPEG) verilen yetki belgesi; II. Grup (b) bendi, III., IV. ve V. Grup madenler arama ruhsatıyla aranır. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.3 ve m.16; Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.8/3 ve m.15/1 |
| Daimi nezaretçi | Maden işletmesinde daimi olarak istihdam edilen maden mühendisi. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.3 (ek 6592 sayılı Kanun) ve m.31 |
| İşletme izni | Bir madenin işletmeye alınabilmesi için verilen izin; işletme ruhsatının yürürlüğünden itibaren üç yıl içinde ÇED kararı, mülkiyet izni ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı gibi izinler MAPEG’e verildikten sonra düzenlenir. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.3 ve m.24/11 (fıkra 7554 sayılı Kanunla değişik); Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.4/1-ee |
| İşletme ruhsatı | Maden işletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için MAPEG tarafından verilen yetki belgesi; madenin işletmeye alınabilmesi için ayrıca işletme izni düzenlenir. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.3 ve m.24; Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.4/1-gg |
| Maden grupları | Maden Kanunu’na göre madenlerin ruhsatlandırıldığı beş grup: I. Grup kum-çakıl ile tuğla-kiremit ve çimento hammaddesi killer ve kayaçlar; II. Grup agrega, blok taş ve entegre çimento, kireç ve kalsit öğütme tesislerinde kullanılan kayaçlar; III. Grup eriyik tuzlar ile karbondioksit ve hidrojen sülfür gibi gazlar; IV. Grup endüstriyel mineraller, kömür gibi enerji hammaddeleri, metalik madenler ve radyoaktif mineraller; V. Grup kıymetli ve yarı kıymetli taşlar. Maden Yönetmeliği’nin 31.07.2026 değişikliğiyle hidrojen (H₂) gazı III. Grup madenler arasında sayılmıştır. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.2 (VI. Grup 6592 sayılı Kanunla mülga); Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.5/3 (ek ibare RG 31.07.2026/33326) |
| Maden İzinleri Kurulu | Maden Kanunu md. 7’deki izne tâbi alanlarda (ormanlar dâhil) IV. Grup ile stratejik veya kritik madenlere ilgili kurum izin vermediğinde, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının başvurusu üzerine üstün kamu yararı çerçevesinde nihai kararı veren, Cumhurbaşkanı yardımcısı başkanlığındaki kurul. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.3 (“Kurul” tanımı) ve m.7 (7554 sayılı Kanunla değişik); Maden İzinleri Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.2 ve m.4 (CB Kararı 10565, RG 13.11.2025/33076) |
| Maden sahası ihalesi | Maden ruhsatının ilk müracaat yerine ihale yoluyla verilmesi. I. Grup, II. Grup (a) ve (c) bendi, III. Grup ve V. Grup ruhsatları ihale ile verilir; Genel Müdürlükçe gerekli görülen hâllerde II. Grup (b) bendi ve IV. Grup ruhsatları da ihale edilir ve ihale ilanı Resmî Gazete’de yayımlanır. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.30/1 (7554 sayılı Kanunla değişik); Maden Sahaları İhale Yönetmeliği (RG 12.03.2026/33194) |
| Rehabilitasyon bedeli | Madencilik faaliyetleri nedeniyle bozulan alanların rehabilitasyonu için ruhsat sahibinden alınan, işletme ruhsat bedeli tutarındaki bedel; yalnız rehabilitasyon için kullanılır, haczedilemez, rehnedilemez ve temlik edilemez. | Mevzuatta “rehabilitasyon bedeli” tanımı yok. Düzenleme: 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.13 (ek fıkra 7554/5) ve m.3 (“Rehabilitasyon” ve “Rehabilitasyon Bedeli Hesabı” tanımları, ek 7554/2); Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.93 |
| Rödövans sözleşmesi | Ruhsat sahibinin, ruhsat sahasının tamamı veya bir kısmındaki madenlerin işletilerek değerlendirilmesi için üçüncü kişilere tasarruf hakkı sağladığı sözleşme; MAPEG’in iznine tabidir, maden siciline bilgi amaçlı şerh edilir ve MAPEG sözleşmeye taraf değildir. | Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.4/1-fff ve m.101 (m.101/8 değişik RG 31.07.2026/33326) |
| Yetkilendirilmiş tüzel kişi (YTK) | MAPEG’e verilmesi gereken rapor, proje ve her türlü teknik belgeyi hazırlamaya yetkili ve bunlardan sorumlu olan, MAPEG tarafından yetkilendirilmiş tüzel kişi. | 3213 sayılı Maden Kanunu (RG 15.06.1985/18785; son değişiklik 7554 sayılı Kanun, RG 24.07.2025/32965) m.3; Maden Yönetmeliği (RG 11.12.2022/32040; değişik RG 30.10.2025/33062; son değişiklik RG 31.07.2026/33326) m.4/1-yyy; Yetkilendirilmiş Tüzel Kişiler ile İlgili Yönetmelik (RG 03.06.2016/29731; değişik RG 09.04.2021/31449) |
İklim ve finans
| Terim | Tanım | Dayanak |
|---|---|---|
| Doğrulama (Türkiye ETS) | Türkiye ETS’de işletmenin hazırladığı sera gazı emisyon raporunun önemli hatalı bildirim içermediğini makul güven seviyesinde gösteren doğrulama raporunu oluşturmak için akredite doğrulayıcı kuruluşun yürüttüğü faaliyetler. | TR ETS Yön. m.4/1-ı ve i · RG 27.08.2026/33353 |
| Due diligence | Bir projenin veya şirketin devralınması ya da finansmanı öncesinde yapılan teknik, hukuki ve çevresel inceleme. | Mevzuatta tanım yok İlgili yazı: GES Projesi Devralırken İnceleme: İzin, Şebeke ve Arazi Kontrolleri |
| Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) | Sera gazı emisyonlarına üst sınır belirlenmesi ilkesine dayanan ve tahsisatların alınıp satılmasıyla emisyon azaltımını teşvik eden piyasa temelli mekanizma. | 7552 sayılı İklim Kanunu m.2/1-g · RG 09.07.2025/32951; TR ETS Yön. m.4/1-j · RG 27.08.2026/33353 |
| ESIA | Environmental and Social Impact Assessment. Uluslararası finans kuruluşlarının standartlarına göre hazırlanan çevresel ve sosyal etki değerlendirmesi. | Mevzuatta tanım yok · IFC Performans Standardı 1 (yürürlük 01.01.2012) para. 7 ve dipnot 11 (“environmental and social impact assessment”) |
| İzleme planı | Veri toplama ve veri işleme faaliyetleri ile doğruluk kontrol sistemi dâhil izleme metodolojisini belgeleyen doküman; Türkiye ETS kapsamındaki işletmeler bu planı emisyonları izlemeye başlamadan en az 6 ay önce İklim Değişikliği Başkanlığının onayına sunar. | TR ETS Yön. m.4/1-u, m.28/2-3 · RG 27.08.2026/33353 |
| Tahsisat | Misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre için verilen, bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyon hakkı; Emisyon Ticaret Sisteminde alınıp satılan birimdir. | 7552 sayılı İklim Kanunu m.2/1-cc · RG 09.07.2025/32951; TR ETS Yön. m.4/1-ll · RG 27.08.2026/33353 |
| Türkiye Yeşil Taksonomisi | İklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlayan ekonomik faaliyetler için ilke ve kriterler belirleyerek iklim finansmanının harekete geçirilmesine katkıda bulunan sınıflandırma sistemi. | 7552 sayılı İklim Kanunu m.2/1-çç · RG 09.07.2025/32951; Türkiye Yeşil Taksonomisi Yön. m.4/1-u · RG 24.09.2026/33380 |