Kısa cevap: Çevre yönetimi hizmeti alma zorunluluğu, işletmenin Çevre Kanunu kapsamındaki faaliyet sınıfına göre belirlenir. Hizmet; iç tetkik, aykırılık ve uygunsuzlukların bildirimi, izin ve beyan takibi ile raporlamayı kapsar. Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik’te 2026’da yapılan değişiklikle bildirim süreleri yeniden düzenlendi.
Güncelleme (17 Ekim 2026): Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, 6 Ekim 2026 tarihli ve 33392 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanan değişiklikle güncellendi. Değişiklikle işletmelerin ayda en az kaç iş günü hizmet alacağı yönetmeliğe yazıldı (md. 5/8), “aykırılık” ve “uygunsuzluk” kavramları tanımlandı (md. 4/1-t, u), danışmanlık firmasına aykırılıkları yetkili makama bildirme yükümlülüğü getirildi (md. 7/3-r) ve hizmet almayan işletmeler için idari yaptırım maddesi eklendi (ek md. 1). Bu yazı yönetmeliğin güncel metnine göre yeniden düzenlenmiştir.
Çevre danışmanlığı hizmeti, yönetmelikteki adıyla çevre yönetimi hizmeti, bir işletmenin çevre mevzuatına uygunluğunun ve alınan tedbirlerin etkili uygulanıp uygulanmadığının düzenli olarak değerlendirildiği hizmettir (md. 4/1-f). Hizmeti; işletmede tam süreli çalışan yeterlik belgeli personel, işletme bünyesinde kurulan çevre yönetim birimi veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firması verebilir. Aşağıda kimlerin hizmet almak zorunda olduğu, hizmetin neleri kapsadığı ve firma seçerken hangi şartlara bakılması gerektiği madde numaralarıyla özetlenir.
Kimler çevre yönetimi hizmeti almak zorunda?
Zorunluluk, işletmenin Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’ndeki listesine göre belirlenir.
| İşletme grubu | Hizmeti kimden alabilir? | Asgari hizmet süresi |
|---|---|---|
| Ek-1 listesindeki işletmeler | Yeterlik belgeli çevre yönetim birimi veya çevre danışmanlık firması (md. 5/1) | Ayda en az 2 iş günü (md. 5/8) |
| Ek-2 listesindeki işletmeler | Sürekli istihdam edilen en az bir yeterlik belgeli personel, çevre yönetim birimi veya çevre danışmanlık firması (md. 5/2) | Ayda en az 1 iş günü (md. 5/8) |
| Belediyeler, il özel idareleri, organize sanayi bölgeleri, serbest bölge yönetimleri ve iştirakleri | Ek-1 ve Ek-2’deki işletmeleri için aynı şartlar (md. 5/3) | Listeye göre |
| Listelerde yer almayan işletmeler | Zorunlu değildir; hizmet alınırsa yönetmelik hükümleri uygulanır (md. 5/4) | Ayda en az 1 iş günü (md. 5/8) |
Bakanlık, kirleticilik riski ve kapasiteyi dikkate alarak bir komisyon kararıyla bu aylık süreleri değiştirebilir (md. 5/9). Diğer temel kurallar şunlardır:
- Sözleşme zorunludur. İşletme ile hizmet veren firma arasında sözleşme imzalanır (md. 5/6).
- Mevsimlik işletmeler çalışma sürelerini il müdürlüğüne yazılı bildirirse yalnız çalıştıkları dönemde hizmet alır; çevre mevzuatı kapsamındaki beyan ve bildirimler sürdükçe sözleşme geçerliliğini korur (md. 5/5, 5/6).
- 30 gün kuralı: Personelin ayrılması, sözleşmenin sona ermesi ya da firmanın veya birimin yeterlik belgesinin askıya alınması veya iptali hâlinde işletme en geç 30 gün içinde yeni hizmet sağlar ve bu sürede çevre kirliliğine yol açmayacak tedbirleri alır (md. 5/7, 7/5-ç).
- Yaptırım: Hizmet almayan işletmelere 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20/1-m maddesine göre idari para cezası verilir (ek md. 1/1).
Hizmet neleri kapsar?
Yönetmelik, hizmeti veren personelin yapması gereken işleri ve sıklıklarını ayrıntılı biçimde sayar (md. 7/1).
| İş | Sıklık / kapsam | Dayanak |
|---|---|---|
| Aylık faaliyet raporu | Ek-1 için ayda en az 2, diğerleri için ayda en az 1; işletme sahibi veya sorumlusuyla birlikte imzalanır | md. 7/1-b |
| İç tetkik raporu | İlk yıl en az 2 (ilki sözleşmeden sonraki 30 gün içinde), sonraki yıllarda her 12 ayda en az 1 | md. 7/1-c |
| Çalışan eğitimi | İlk yıl en az 2 (ilki 90 gün içinde), sonra her 12 ayda en az 1; çalışan ve sorumluların en az %60’ına, sektöre ve tabi olunan mevzuata uygun içerikle | md. 7/1-ç, d |
| Çevre izni / çevre izin ve lisans belgesi | Belgenin alınması ve yenilenmesi çalışmalarının yürütülmesi | md. 7/1-ğ |
| Beyan ve bildirimler | Mevzuattaki formatta, zamanında ve eksiksiz yapılması | md. 7/1-h |
| Emisyon ölçüm ve analiz başvurusu | MELBES (Merkezi Laboratuvar Belirleme Sistemi) üzerinden, süresi içinde | md. 7/1-o |
| İşletmede bulunma | Aylık çalışma takviminde kayıtlı günün en az yarısı; takvim bir önceki ayın 20’si ile son günü arasında sisteme girilir | md. 7/1-l, 7/3-ğ |
| Denetimler | Planlı veya haberli denetimlerde hazır bulunma, istenen belgeleri sunma | md. 7/1-j |
| Kayıtların saklanması | İmzalı belgelerin işletmede en az 5 yıl muhafazası | md. 7/1-i, 7/5-b |
Çevre izni ve lisans sürecinin aşamaları ayrı bir yazıda ele alınmıştır: Çevre izin ve lisans sürecinde işletmeler nelere dikkat etmeli?
Aykırılık ve uygunsuzluk: 2026 değişikliğiyle gelen bildirim süreleri
6 Ekim 2026 değişikliği, danışmanın tespit ettiği eksiklikleri iki gruba ayırdı ve her biri için ayrı süre koydu.
| Kavram | Kapsam | Danışmanın yapacağı | Süre |
|---|---|---|---|
| Aykırılık (md. 4/1-t) | ÇED değerlendirmesi yapılmaması; ÇED kararında değişiklik gerektiren durumun bildirilmemesi; geçici faaliyet belgesi, çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi olmadan faaliyet; belgede değişiklik gerektiren durumun bildirilmemesi; gerekli başvurunun başlatılmaması | Aylık faaliyet raporuna yazar; işletme resmî başvuru sürecini başlatmazsa yetkili makama bildirir (md. 7/1-n, 7/3-r) | Tespitten itibaren 30 gün |
| Uygunsuzluk (md. 4/1-u) | Aykırılık dışındaki çevre mevzuatı yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi | Rapora yazar, giderilmesi için öneride bulunur; giderilmezse yetkili makama bildirir (md. 7/1-g) | 90 gün içinde giderilmezse, bu sürenin bitiminden itibaren en geç 10 gün |
Aykırılıkları rapora yazmayan veya süresinde bildirmeyen danışmanlık firmasına idari para cezası verilir (ek md. 1/2). Danışmanın yükümlülüğünü yerine getirmemesi işletmenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (md. 14/1). Uygulamadaki sonucu şudur: kapasite artışı, yeni ünite veya proses değişikliği gibi ÇED ya da çevre izni gerektirebilecek bir karar, uygulamaya geçmeden önce danışmanla paylaşılmalıdır; aksi hâlde 30 günlük süre danışmanın tespitiyle birlikte işlemeye başlar.
Sözleşme ve asgari fiyat tarifesi
- Sözleşmeler Bakanlığın belirlediği asgari fiyat tarifesine göre yapılır; firma tarifenin altında fiyat uygulayamaz ve iade faturası düzenlenemez (md. 17/1–3).
- Aylık asgari fiyat, aylık net asgari ücretin Ek-1 işletmeleri için 3/4’ü, Ek-2 işletmeleri için 1/2’si esas alınarak, belgedeki her çevre izni veya lisans konusu için Bakanlıkça belirlenen birim fiyat bedelinin %5’i eklenerek hesaplanır; listelerde yer almayan işletmeler için net asgari ücretin 1/2’sinden az olamaz (md. 17/4–5).
- İşletmenin yaptığı ödemeyi gösteren belge aylık faaliyet raporuna eklenir (md. 7/3-p, 7/5-g).
- Değişiklikten önce imzalanmış ve asgari fiyatın altında kalan sözleşmeler en geç 1 Ocak 2027’ye kadar yenilenmelidir (geçici md. 2/3).
Çevre danışmanlık firması seçerken yönetmeliğe göre neye bakılmalı?
| Kontrol | Yönetmelikteki şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Yeterlik belgesi | Bakanlıkça verilen çevre danışmanlık firması yeterlik belgesi; 4 yıl geçerlidir ve vize ile yenilenir. Askıya alınan veya iptal edilen belgeler Bakanlığın internet sitesinde ilan edilir | md. 8/6, 9, 12/8-a |
| Kadro | Tam süreli en az 5 personel, bunların 4/5’i çevre mühendisi; en az 7 yıl deneyimli koordinatör ile 5 ve 3 yıl deneyimli personel | md. 6/3-a |
| Ek-1 işletmesine atanan personel | Çevre ile ilgili en az 3 yıl mesleki deneyim | md. 7/3-f |
| İş yükü | Personel günde en fazla bir işletmeye ve ayda en fazla 16 iş gününe eşdeğer işletmeye hizmet verir; koordinatör için sınır 8 iş günüdür | md. 7/3-b, c, ç |
| Ortaklık yapısı | Ortaklık payının yarısından fazlası yeterlik belgeli kişilerde olmalı (mevcut firmalar için geçiş hükmü vardır) | md. 6/3-d, geçici md. 1/3–4 |
| Büro tescil belgesi | TMMOB Çevre Mühendisleri Odası büro tescil belgesi; mevcut firmalar için 1 Ocak 2027’den itibaren aranır | md. 6/3-ç, geçici md. 2/1 |
| Laboratuvar bağımsızlığı | Firma, işletmenin ölçüm ve analizlerini kendi ortaklarının veya personelinin kurduğu laboratuvara yaptıramaz | md. 7/3-m |
| Devir yasağı | Sözleşmeyle üstlenilen hizmet başka firmaya devredilemez; yeterlik belgesi kiralanamaz veya kullandırılamaz | md. 13/1–2 |
İşletmenin kendi yükümlülükleri
- Personelin çalışması için araç, gereç ve uygun çalışma mekânı sağlamak; istenen bilgi ve belgeleri zamanında vermek (md. 7/5-a).
- Raporların ve eğitim dokümanlarının onaylı örneklerini en az 5 yıl saklamak (md. 7/5-b). Bu belgeleri denetimde sunmayan işletmeye 2872 sayılı Kanun’un 20/1-g maddesine göre idari para cezası verilir (ek md. 1/4).
- Tespit edilen uygunsuzluğu ve aykırılığı gidermek (md. 7/5-c).
- Planlı veya haberli denetimleri, denetim tarihinden önce firmaya bildirmek (md. 7/5-e).
Enpark’ın yeterlik belgesi
Enpark, 217503132.2.1 numaralı ve 30 Nisan 2028’e kadar geçerli çevre danışmanlık firması yeterlik belgesiyle hizmet verir; belge Hakkımızda sayfasında, hizmet kapsamı ise Çevre İzin ve Lisans sayfasında yer alır.
Sonuç
6 Ekim 2026 değişikliğiyle çevre danışmanlığı, işletme adına tutulan bir dosya olmaktan çıkıp süreleri ve bildirim yükümlülükleri tanımlanmış bir denetim zincirine dönüştü. İşletme için üç ölçüt belirleyicidir: aylık asgari hizmet günü (Ek-1 için 2, Ek-2 için 1), aykırılıkta 30 günlük başvuru süresi ve eski sözleşmelerin asgari fiyata göre yenilenmesi için 1 Ocak 2027.
Sık sorulan sorular
Çevre yönetimi hizmetini kimler almak zorunda?
Zorunluluk, işletmenin Çevre Kanunu kapsamındaki faaliyet sınıfına göre belirlenir. Sınıf, işletmenin faaliyet türü ve kapasitesine göre değişir.
Çevre danışmanlık firması seçerken neye bakılmalı?
Yönetmelik, firmanın Bakanlıkça verilmiş geçerli yeterlik belgesine sahip olmasını şart koşar. Belge numarası ve geçerlilik tarihi Bakanlığın yayımladığı listeden doğrulanabilir.
Hizmet alınması işletmenin kendi sorumluluğunu kaldırır mı?
Hayır. Danışmanlık hizmeti alınması, işletmenin kendi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; sorumluluk işletmede kalır.
Resmî kaynaklar
- 2872 sayılı Çevre Kanunu
- Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği
- Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik