Kısa cevap
Faaliyeti Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nin (ÇİLY, Resmî Gazete 10.09.2014/29115) Ek-1 veya Ek-2 listesinde yer alan bir tesis, önce bir yıl geçerli Geçici Faaliyet Belgesi (GFB) alır; bu süre içinde belgeyi çevre izni veya çevre izin ve lisansı belgesine dönüştürmek zorundadır (md. 5/2 ve 5/3). Çevre izin ve lisans belgesi beş yıl geçerlidir (md. 11/1-a). Ek-1 kapsamındaki tesislerde başvuru, yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firması veya tesisin çevre yönetim birimi aracılığıyla, elektronik imza ya da mobil imza ile yapılır (md. 7/1 ve 7/2). Yetkili makam Ek-1 için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ek-2 için il müdürlüğüdür (md. 6/1).
İzin mi, lisans mı? Çevre izni emisyon, deşarj, gürültü ve derin deniz deşarjı konularını kapsar; çevre lisansı atık işleme ve geri kazanım faaliyetlerini kapsar. İkisine birden ihtiyacı olan tesis tek bir birleşik “çevre izin ve lisansı” belgesi alır. Aynı tesiste Ek-1 ve Ek-2 faaliyetleri birlikte bulunuyorsa başvuru Ek-1 kapsamında değerlendirilir (md. 6/2).
Kimler kapsamda
Kapsam, tesisleri çevresel etkilerine göre sınıflandıran Ek-1 ve Ek-2 listeleriyle belirlenir (md. 5/1). Belge işletmeci adına düzenlenir ve aynı adreste bulunan, aynı işletmeciye ait tüm tesisler tek süreçte birlikte değerlendirilir (md. 6/2). Aynı adreste birden fazla işletmeci veya tüzel kişi varsa, yönetmelikteki işletmeci tanımından hareketle her biri kendi belgesini alır veya tesisin bütünü için tek belge alınır (md. 6/3).
Yasal süre takvimi
Yönetmelikteki süreler aksi belirtilmedikçe takvim günü olarak işler; iş günü ile takvim günü ayrımı hak düşürücü sürelerde sonucu değiştirir.
| Aşama | Yasal süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İl müdürlüğü uygunluk yazısı | Başvurudan en geç 2 ay içinde düzenlenir; 1 yıl geçerli | md. 4/1-i |
| GFB başvurusunun değerlendirilmesi | 30 takvim günü | md. 8/1 |
| GFB başvurusundaki eksikliklerin tamamlanması | 60 takvim günü, ardından 20 takvim günü değerlendirme | md. 8/3 |
| GFB geçerlilik süresi | 1 yıl | md. 8/4, md. 5/3 |
| Çevre izni / izin ve lisans başvurusu | GFB tarihinden itibaren 180 takvim günü içinde | md. 9/1 |
| Bu başvurunun değerlendirilmesi | 60 takvim günü | md. 9/2 |
| Eksikliklerin tamamlanması (ölçüm ve analizler dahil) | 90 takvim günü | md. 9/3 |
| Çevre izin ve lisans belgesi geçerlilik süresi | 5 yıl | md. 11/1-a |
| Yenileme başvurusu | Bitiminden en az 180 takvim günü önce; il uygunluk yazısı ondan da en az 2 ay önce | md. 11/1-b |
| Tesiste esaslı değişiklik sonrası yenileme | Değişiklikten itibaren 90 takvim günü içinde başlatılır | md. 11/2-c |
| Diğer değişikliklerin bildirimi | 30 takvim günü içinde bildirim, gerekiyorsa 90 takvim günü içinde yenileme başvurusu | md. 11/2-ç |
| Unvan veya vergi numarası değişikliği | Ticaret sicil gazetesi tarihinden 90 takvim günü içinde | md. 12/1 |
| Unvan değişikliği başvurusunun değerlendirilmesi | 30 takvim günü | md. 12/2 |
| Atık kodu ilave talebi | Belge geçerlilik süresi içinde yılda bir kez; 30 takvim gününde değerlendirilir | md. 11/4 |
Süre hesaplayıcı ile bu sürelerin takvim üzerindeki bitiş tarihleri hesaplanabilir.
Yenilemeyi tetikleyen değişiklikler
Beş yıllık döngüden bağımsız olarak, tesisin yerinin değişmesi, faaliyet konusunun değişmesi, yakıt veya yakma sisteminin değişmesi, toplam üretim veya atık işleme kapasitesinin en az üçte bir oranında ya da Ek-1 aralığına girecek şekilde artması ve toplam yakma ya da anma ısıl gücünde md. 11/2-a-5’teki koşulları sağlayan bir değişiklik olması hâllerinde yenileme süreci başlatılır. Tesis yerinin değişmesi, yeni bir izin veya lisans konusunun eklenmesi ya da mevcut lisans konusunun prosesinde veya çalışma koşullarında değişiklik olması süreci GFB aşamasına geri döndürür (md. 11/2-b).
Belgenin iptaline yol açan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| md. 11/2-ç’deki 30 günlük bildirim yapılmamış ve değişiklik yenileme gerektiriyorsa | Mevcut çevre izin ve lisansı iptal edilir | md. 11/2-d |
| md. 11/2-c ve 11/2-ç’deki sürelerde başvuru yapılmaması | Belge iptal edilir | md. 11/2-e |
| md. 9/1 ve 9/3 sürelerinde başvuru yapılmaması, eksikliklerin tamamlanmaması veya başvurunun uygun bulunmaması | GFB iptal edilir | md. 13/1 |
| Unvan veya vergi numarası değişikliğinde 90 günlük süre aşılarak başvuru yapılması | Belge güncelleme bedeli iki katı alınır | md. 12/4 |
Sorumluluk kimde
Başvurudan sonuçlanmasına kadar sunulan bilgi, belge ve raporların doğruluğundan ve yasal düzenlemelere uygunluğundan işletmeci; hizmet satın alındığı durumda ayrıca yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firması sorumludur (md. 7/4). Yetkili makamın e-izin sistemi üzerinden elektronik olarak yaptığı bildirimler, ayrıca yazılı bildirim yapılmaksızın tesise tebliğ edilmiş sayılır (md. 7/5). Bu iki madde birlikte okunduğunda: tebligat elektroniktir, yani sistemin izlenmesi gerekir; danışmanlık firması da sorumluluğun muhatabıdır, yalnızca dosya hazırlayan taraf değildir.
ÇED kararıyla ilişkisi
ÇED Yönetmeliği (Resmî Gazete 29.07.2022/31907) kapsamında alınan karar, yenileme başvurusunda sunulan belgelerden biridir; il müdürlüğü uygunluk yazısı, iş akım şeması ve proses özeti ile kapasite raporu da aynı listede yer alır (md. 11/1-b). ÇED kararı ile çevre izni alternatif değil, sıralıdır: ÇED kararı inşaattan önce, çevre izni hukuka uygun işletmeden önce gelir.
Araçlar ve ilgili sayfalar
Bu konudaki yazılar
- Çevre İzin ve Lisans Süreci: Geçici Faaliyet Belgesi, Süreler ve Yenileme — başvuru dosyası, ölçüm, atık ve emisyon başlıklarında dikkat edilecekler.
- GES İzin Süreci: Hangi İzin Hangi Sırayla Alınır? — çevre izninin enerji izin zinciri içindeki yeri.
- Depolamalı GES’te ÇED ve Lisans Süreci — ÇED kararı ile lisans aşamalarının sırası.
Konu başlıklarını ayrıntılandıran yeni yazılar yayımlandıkça bu listeye eklenir.
Sık sorulan sorular
Geçici faaliyet belgesi ile çevre izni arasındaki fark nedir?
GFB, izin dosyası tamamlanırken tesisin faaliyet göstermesine imkân veren bir yıllık belgedir; Ek-1 ve Ek-2 listesindeki tesisler faaliyete geçmeden önce bu belgeyi almak zorundadır (md. 5/2). Bir yıl içinde beş yıl geçerli çevre izni veya çevre izin ve lisansı belgesinin alınması gerekir (md. 5/3 ve 11/1-a).
180 günlük başvuru penceresi kaçırılırsa ne olur?
md. 9/1 ve 9/3’teki sürelerde başvuru yapılmaması, eksikliklerin tamamlanmaması veya başvurunun uygun bulunmaması hâlinde geçici faaliyet belgesi iptal edilir (md. 13/1).
Başvuruyu kim yapabilir?
Ek-1 kapsamındaki tesislerde çevre danışmanlık firması veya tesisin çevre yönetim birimi; Ek-2 kapsamında ayrıca tesiste istihdam edilen çevre görevlisi (md. 7/1). Başvuru elektronik imza veya mobil imza ile elektronik olarak yapılır (md. 7/2).
Tesis el değiştirirse yeni izin gerekir mi?
İşletmecinin unvanı veya vergi numarası değişirse ticaret sicil gazetesi tarihinden itibaren 90 takvim günü içinde başvuru yapılır (md. 12/1). Yalnızca sahibi veya ortaklık yapısı değişmişse ya da tesis kiraya verilmişse ve unvan ile vergi numarası aynı kalmışsa, belgeler istenildiğinde sunulmak üzere tesiste bulundurulur; yeni sahip veya kiracı mevcut belgenin ekindeki çalışma koşullarıyla bağlıdır (md. 12/3).
Mevcut belgeye yeni bir lisans konusu eklenebilir mi?
Eklenebilir. Tesis, tüm izin ve lisans konularını kapsayacak şekilde GFB yenileme başvurusu yapabilir ya da mevcut belgenin geçerlilik süresini koruyarak konu bazında ilave talep edebilir. Eklenecek konular için süreç GFB aşamasından başlar; izin konuları tesisin bütünü için değerlendirilir (md. 11/3).
Yenileme başvurusu için ne zaman harekete geçmek gerekir?
Belgenin bitişinden en az 180 takvim günü önce yenileme başvurusu yapılır; bu başvuruda sunulacak il müdürlüğü uygunluk yazısı ise başvurudan en az iki ay önce talep edilmelidir (md. 11/1-b). Pratikte belirleyici olan tarih, beşinci yılın bitişi değil, ondan yaklaşık sekiz ay öncesidir.
Resmî kaynaklar
- Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, Resmî Gazete 10.09.2014/29115; değişiklikler arasında Resmî Gazete 16.10.2021/31630 ve 23.02.2023/32113 — mevzuat.gov.tr
- 2872 sayılı Çevre Kanunu (9/8/1983) — mevzuat.gov.tr
- ÇED Yönetmeliği, Resmî Gazete 29.07.2022/31907 — mevzuat.gov.tr
- Sıfır Atık Yönetmeliği, Resmî Gazete 12.07.2019/30829 (il uygunluk yazısı tanımında atıf) — mevzuat.gov.tr
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metinlerdir. Yazar: Can Cihan Yılmaz, Yönetici Ortak.