Kısa cevap: Önlenen emisyon, tesisin yıllık elektrik üretiminin (MWh) şebeke emisyon faktörüyle (tCO2/MWh) çarpımıdır. Yeni kurulacak güneş ve rüzgâr tesisleri için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın yayımladığı birleşik marj emisyon faktörü 2023 hesaplama dönemi için 0,6242 tCO2/MWh‘dir. Yıllık üretim bilinmiyorsa araç, kurulu gücü yıldaki 8.760 saat ve kapasite faktörüyle çarparak tahmin eder ve hangi kapasite faktörünü kullandığını sonuçta gösterir.
Önlenen emisyon hesaplayıcı
Varsayılan değer TEİAŞ 2024 yılı istatistiklerinden türetilen Türkiye ortalamasıdır. Saha ölçümü ya da üretim benzetimi varsa o değeri girin.
Varsayılan değer TEİAŞ 2024 yılı istatistiklerinden türetilen Türkiye ortalamasıdır.
Nasıl okunur: Ondalık ayırıcı olarak virgül kullanılabilir (örnek: 12,5). Yıl 8.760 saat alınır. Kapasite faktörü alanı boş bırakılırsa ya da sayı değilse varsayılan Türkiye ortalaması uygulanır. Yıllık üretim girildiğinde kapasite faktörü hiç kullanılmaz ve sonuçta bu durum belirtilir.
Hesabın yöntemi
Hesap üç adımdan oluşur ve araç her adımı sonuç kartında ayrı ayrı gösterir.
1. Yıllık üretim. Proje için beklenen yıllık üretim biliniyorsa doğrudan o değer kullanılır. Bilinmiyorsa kurulu güç, yıldaki saat sayısı ve kapasite faktörü çarpılır:
Yıllık üretim (MWh) = Kurulu güç (MWe) × 8.760 saat × Kapasite faktörü
Hibrit tesislerde güneş ve rüzgâr bileşenleri kendi kapasite faktörleriyle ayrı ayrı hesaplanıp toplanır.
2. Yıllık önlenen emisyon. Yıllık üretim, seçilen şebeke emisyon faktörüyle çarpılır:
Yıllık önlenen emisyon (tCO2e) = Yıllık üretim (MWh) × Emisyon faktörü (tCO2/MWh)
3. Ömür boyu önlenen emisyon. Yıllık değer, tesis ömrüyle çarpılır:
Ömür boyu önlenen emisyon (tCO2e) = Yıllık önlenen emisyon × Ömür (yıl)
Hesapta tesisin kendi iç tüketimi, yıllar içindeki performans düşüşü, şebeke emisyon faktöründeki değişim ve kısıtlama (kesinti) kayıpları dikkate alınmaz. Bunlar projeye özgü değerlerdir ve mevzuatta yazılı bir varsayım bulunmamaktadır.
Hangi emisyon faktörü hangi soruyu yanıtlar
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı iki ayrı faktör ailesi yayımlar ve bunlar farklı soruları yanıtlar.
Birleşik marj emisyon faktörü, yeni bir yenilenebilir tesisin şebekede yerini aldığı üretimin karbon yoğunluğunu temsil eder. Faaliyet temelli marj (mevcut santrallerin işletme marjı) ile gelişim temelli marj (yeni kurulan santrallerin marjı) birleştirilerek bulunur ve UNFCCC CDM Tool 07 v07.0 yöntemine göre hesaplanır. Bakanlığın açıklamasına göre bu değer, yeni kurulacak bir güneş ya da rüzgâr santraliyle üretilecek her 1 MWh elektrik için o kadar ton CO2 emisyonundan kaçınılacağı anlamına gelir. Önlenen emisyon hesabında kullanılacak faktör budur.
Türkiye geneli elektrik üretimi emisyon faktörü ise üretilen bir birim elektriğin ortalama karbon yoğunluğunu gösterir. Kurumsal karbon ayak izi raporlamasında tüketim noktası faktörleriyle birlikte kullanılır; yeni tesisin önlediği emisyonu temsil etmez. Araçta karşılaştırma amacıyla sunulmuştur.
Varsayımlar ve kaynakları
Araçtaki her sayısal varsayım resmî bir yayına dayanır. Bölge bazında yayımlanmış bir kapasite faktörü TEİAŞ ve EPDK istatistiklerinde bulunmadığı için araçta bölgesel bir değer kullanılmaz; Türkiye ortalaması esas alınır ve alan elle değiştirilebilir.
| Varsayım | Değer | Yıl | Kaynak künyesi |
|---|---|---|---|
| Birleşik marj emisyon faktörü (güneş ve rüzgâr) | 0,6242 tCO2/MWh | 2023 | T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi Başkanlığı — Türkiye Ulusal Elektrik Şebekesi Emisyon Faktörü Bilgi Formu, Doküman No ETKB-EVÇED-FRM-039 Rev.03, hesaplama dönemi 2023, hesaplama yayım tarihi 26.12.2025 |
| Birleşik marj emisyon faktörü (diğer yenilenebilir) | 0,5350 tCO2/MWh | 2023 | Aynı bilgi formu (ETKB-EVÇED-FRM-039 Rev.03) |
| Faaliyet temelli marj emisyon faktörü | 0,7134 tCO2/MWh | 2023 | Aynı bilgi formu (ETKB-EVÇED-FRM-039 Rev.03) |
| Gelişim temelli marj emisyon faktörü | 0,3567 tCO2/MWh | 2023 | Aynı bilgi formu (ETKB-EVÇED-FRM-039 Rev.03) |
| Türkiye geneli elektrik üretimi emisyon faktörü | 0,430 tCO2/MWh (0,434 tCO2e/MWh) | 2023 | ETKB EVÇED — Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri Bilgi Formu, Doküman No ETKB-EVÇED-FRM-042 Rev.01, hesaplama dönemi 2023, hesaplama yayım tarihi 26.12.2025 |
| İletim hattına bağlı tüketim noktası emisyon faktörü | 0,433 tCO2/MWh (0,436 tCO2e/MWh) | 2023 | Aynı bilgi formu (ETKB-EVÇED-FRM-042 Rev.01) |
| Dağıtım hattına bağlı tüketim noktası emisyon faktörü | 0,465 tCO2/MWh (0,469 tCO2e/MWh) | 2023 | Aynı bilgi formu (ETKB-EVÇED-FRM-042 Rev.01) |
| Güneş kapasite faktörü (Türkiye ortalaması) | %19,5 30.746,0 GWh ÷ ((15.613,4 + 20.232,1) ÷ 2 MW × 8.784 saat) |
2024 | TEİAŞ — Türkiye Elektrik Üretim-İletim 2024 Yılı İstatistikleri; kurulu güç tablosu “Türkiye Kurulu Gücünün Birincil Enerji Kaynaklarına Göre Yıllar İtibariyle Gelişimi (2006-2024)” ve üretim tablosu “Yenilenebilir Kaynaklı Elektrik Enerjisi Üretiminin Türkiye Toplam Üretimi İçindeki Payının Yıllar İtibariyle Gelişimi (2000-2024)” |
| Rüzgâr kapasite faktörü (Türkiye ortalaması) | %34,0 36.826,4 GWh ÷ ((11.806,1 + 12.870,8) ÷ 2 MW × 8.784 saat) |
2024 | TEİAŞ — Türkiye Elektrik Üretim-İletim 2024 Yılı İstatistikleri; yukarıdaki iki tablo |
| Yıldaki saat sayısı (hesapta) | 8.760 saat | — | Takvim yılı; kapasite faktörü türetiminde 2024 artık yılı için 8.784 saat kullanılmıştır |
| Varsayılan ömür | 25 yıl | — | Hesap varsayımı; mevzuatta önlenen emisyon hesabı için yazılı bir ömür süresi bulunmamaktadır |
Emisyon faktörü her yıl güncellenir. Bakanlık, bilgi formlarını yeni hesaplama dönemiyle yeniden yayımladığında araçtaki değerlerin de güncellenmesi gerekir; bu nedenle her sonuçta faktörün yılı ve kaynak künyesi gösterilir.
Bu hesap, şebeke ortalama emisyon faktörüne dayalı bir yaklaşımdır; karbon kredisi, TR ETS tahsisi ya da uluslararası raporlama için kullanılacak hesaplar ilgili metodolojiye göre yapılır.
Sık sorulan sorular
Önlenen emisyon hesabında hangi emisyon faktörü kullanılır?
Yeni kurulacak bir güneş veya rüzgâr santralinin önlediği emisyon için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın yayımladığı birleşik marj emisyon faktörü kullanılır. 2023 hesaplama dönemi için bu değer güneş ve rüzgâr tesislerinde 0,6242 tCO2/MWh, diğer yenilenebilir kaynaklarda 0,5350 tCO2/MWh’tir. Kaynak: ETKB EVÇED, Türkiye Ulusal Elektrik Şebekesi Emisyon Faktörü Bilgi Formu, ETKB-EVÇED-FRM-039 Rev.03, hesaplama yayım tarihi 26.12.2025.
Birleşik marj emisyon faktörü ile şebeke ortalama emisyon faktörü arasındaki fark nedir?
Şebeke ortalama emisyon faktörü, üretilen bir birim elektriğin ortalama karbon yoğunluğunu gösterir; 2023 yılı için Türkiye geneli elektrik üretimi emisyon faktörü 0,430 tCO2/MWh’tir. Birleşik marj emisyon faktörü ise yeni bir yenilenebilir tesisin şebekede yerini aldığı üretimin karbon yoğunluğunu temsil eder ve faaliyet temelli marj ile gelişim temelli marjın birleştirilmesiyle bulunur. Bakanlığın açıklamasına göre birleşik marj değeri, yeni kurulacak bir güneş ya da rüzgâr santraliyle üretilecek her 1 MWh elektrik için o kadar ton CO2 emisyonundan kaçınılacağı anlamına gelir.
Yıllık üretim bilinmiyorsa hesap nasıl yapılır?
Yıllık üretim girilmezse araç, kurulu gücü yıldaki 8.760 saat ve kapasite faktörüyle çarparak üretimi tahmin eder. Kullanılan Türkiye ortalaması değerleri güneşte %19,5 ve rüzgârda %34,0’tır; her ikisi de TEİAŞ’ın Türkiye Elektrik Üretim-İletim 2024 Yılı İstatistikleri’ndeki kurulu güç ve brüt üretim değerlerinden hesaplanmıştır. Saha özelinde doğru sonuç için projenin kendi beklenen yıllık üretim değerinin girilmesi gerekir.
Bölgeye göre ayrı bir kapasite faktörü kullanılıyor mu?
Hayır. TEİAŞ ve EPDK istatistiklerinde bölge bazında yayımlanmış bir kapasite faktörü bulunmadığı için araçta bölgesel bir değer kullanılmaz; Türkiye ortalaması esas alınır ve kapasite faktörü alanı elle değiştirilebilir. Saha ölçümüne ya da üretim benzetimine dayalı bir kapasite faktörü varsa o değerin girilmesi daha doğru sonuç verir.
Ömür kaç yıl alınmalıdır?
Araçta varsayılan ömür 25 yıldır ve değiştirilebilir. Ömür, tesisin teknik ve ticari ömrüne göre belirlenen bir hesap varsayımıdır; mevzuatta önlenen emisyon hesabı için yazılı bir ömür süresi bulunmamaktadır.
Bu hesap karbon kredisi ya da TR ETS başvurusunda kullanılabilir mi?
Kullanılamaz. Bu hesap, şebeke ortalama emisyon faktörüne dayalı bir yaklaşımdır; karbon kredisi, TR ETS tahsisi ya da uluslararası raporlama için kullanılacak hesaplar ilgili metodolojiye göre yapılır. Gönüllü karbon piyasası ve uluslararası raporlama, kendi doğrulama ve ek yük (additionality) kurallarına sahiptir.
Resmî kaynaklar
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı — Türkiye Ulusal Elektrik Şebekesi Emisyon Faktörü (birleşik marj, faaliyet temelli marj ve gelişim temelli marj bilgi formları)
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı — Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri
- TEİAŞ — Türkiye Elektrik Üretim-İletim İstatistikleri (kurulu güç ve brüt üretim tabloları)
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı — Ulusal Sera Gazı Emisyon Envanteri