Kısa cevap: GES projelerinde ÇED gerekliliği kurulu güce göre değil, proje alanına göre belirlenir: 25 hektar ve üzeri arazi GES Ek-1 listesindedir ve ÇED raporu hazırlanır; 7,5 hektar ve üzeri Ek-2 listesindedir ve proje tanıtım dosyası hazırlanır. Eşiklerin altında kalan projeler için kapsam dışı yazısı alınır.
Güneş enerjisi santrali yatırımlarında ÇED süreci, panel tedarikinden veya şebeke bağlantısından önce netleştirilmesi gereken bir başlıktır. Kapsamın yanlış belirlenmesi ya da saha çalışmalarının yanlış mevsimde başlatılması, yatırım takvimini geriye atabilir; gecikme süresi projeye göre değişir; mevzuatta yazılı değildir.
Bu yazıda GES projelerinde ÇED kapsamının nasıl belirlendiği, hangi saha çalışmalarının gerektiği ve süreyi hangi etkenlerin belirlediği ele alınıyor.
2026’da GES projelerine verilen ÇED kararlarının il ve kurulu güce göre dağılımı: ÇED Karar Atlası.
GES projeleri için ÇED gerekli mi?
Güneş enerjisi santrallerinde ÇED kapsamı kurulu güce göre değil, proje alanına göre belirleniyor. Aşağıdaki eşikler, ÇED Yönetmeliği’nin 5 Mart 2026 tarihli değişiklikle güncellenen Ek-1 (madde 43) ve Ek-2 (madde 41) listelerine göredir.
| Liste | Eşik | Hazırlanan belge |
|---|---|---|
| Ek-1 (tam kapsamlı ÇED) | Proje alanı 25 hektar ve üzeri | ÇED Raporu |
| Ek-1 (tam kapsamlı ÇED) | Proje alanı 2 hektar ve üzeri yüzer GES | ÇED Raporu |
| Ek-2 (ön inceleme ve değerlendirme) | Proje alanı 7,5 hektar ve üzeri | Proje Tanıtım Dosyası |
| Ek-2 (ön inceleme ve değerlendirme) | Proje alanı 2 hektara kadar yüzer GES | Proje Tanıtım Dosyası |
Çatı ve cephe sistemleri her iki listede de açıkça hariç tutulmuştur, yani ÇED Yönetmeliği kapsam dışıdır. Ek-2 projesinde verilen karar artık “ÇED Olumlu” ya da “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” adını taşır (eski adlarıyla “ÇED Gerekli Değildir” / “ÇED Gereklidir”). Ancak kapsam dışı olmak, hiçbir işlem yapılmayacağı anlamına gelmez — bu konuya aşağıda ayrıca değinilir.
Kapasite veya alan artışlarında mevcut santralin alanı ile ilave alan birlikte değerlendirilir. Bu nedenle küçük görünen bir genişletme, projeyi bir üst listeye taşıyabilir.
Çatı GES için “kapsam dışı” yazısı nedir, neden gerekir?
Çatı ve cephe tipi güneş enerjisi sistemleri ÇED Yönetmeliği listelerinin dışında tutulduğu için ÇED sürecine tabi değildir. Ancak projenin kapsam dışı olduğunun belgelendirilmesi gerekir. Kapsam dışı olduğunu gösteren yazı, çatı GES projelerinde diğer izin ve başvuru süreçlerinde sıklıkla talep edilir; belgesiz ilerleyen projeler bağlantı veya ruhsat aşamasında beklemeye girer. (Not: 2026 değişikliğiyle yönetmelikte “muaf” kavramı, eski tarihli mevcut projeler için ayrıca tanımlanmıştır; çatı GES için doğru ifade “kapsam dışı”dır.)
Başvuruyu proje sahibi kendisi de yapabilir. Süreci dosyanın formatı, ekleri ve kurum yazışmaları belirler.
GES sahası seçiminde çevresel kısıtlar
GES projelerinde çevresel uygunluğun büyük bölümü panel teknolojisinden değil, saha seçiminden kaynaklanır. Enerji verimi açısından ideal görünen bir arazi, mülkiyet veya koruma statüsü nedeniyle ÇED sürecinde tıkanabilir.
- Mutlak tarım arazisi ve dikili tarım arazisi statüsü kullanımı kısıtlar
- Orman vasıflı alanlarda izin-irtifak süreci ÇED ile paralel yürütülmelidir
- Mera vasfı bulunan parsellerde vasıf değişikliği ayrı bir süreçtir
- 1. derece doğal ve arkeolojik SİT alanlarında alternatif saha analizi beklenir
- Kadastro sınırları ile başvuru poligon koordinatlarının örtüşmesi gerekir
- Yakın çevrede yerleşim, karayolu veya havaalanı bulunması parlama analizi ihtiyacı doğurabilir
GES projelerinde hangi saha çalışmaları gerekir?
Saha çalışmalarının önemli bölümü mevsime bağlıdır. Vejetasyon dönemi dışında yapılan bir botanik envanter veya göç dönemi dışında yapılan bir kuş gözlemi komisyon incelemesinde kabul görmez.
- Flora ve fauna envanteri: Vejetasyon dönemine bağlıdır; kış aylarında yapılamaz.
- Ornitolojik gözlem: Proje sahası kuş göç yolu üzerinde veya göç yoluna yakın bir konumdaysa istenir. Bu durumda göç dönemlerinde ayrı ayrı gözlem yapılması gerekir.
- Hidrolojik değerlendirme: Mevsimsel dere yatakları ve taşkın riski analizi.
- Parlama ve yansıma analizi: Yakınında hassas alıcı bulunan sahalarda.
- Toprak ve arazi kullanım kabiliyeti değerlendirmesi.
Yanlış mevsimde başlatılan bir saha çalışması sürecin tamamını geriye atabilir; gecikme süresi projeye göre değişir; mevzuatta yazılı değildir.
Hangi kurum görüşleri alınır?
GES projelerinde alınacak kurum görüşü sayısı ve türü her proje için farklıdır. Belirleyici olan; arazinin vasfı, sahadan veya yakınından geçen boru hattı, enerji nakil hattı, dere yatağı, karayolu gibi unsurlardır. İki komşu parselde bile farklı kurum listesi çıkabilir.
Sık karşılaşılan merciler arasında Orman Genel Müdürlüğü, Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, Devlet Su İşleri, Karayolları Genel Müdürlüğü, Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu ile ilgili dağıtım şirketi ve TEİAŞ bulunur. Sahanın niteliğine göre bu listeye başka kurumlar eklenir.
Görüşlerin sıralı değil paralel başlatılması, toplam süreyi belirleyen en önemli operasyonel karardır. Hangi görüşün hangi ön belgeyi gerektirdiği bilinmeden başlatılan bir süreçte kurumlar birbirini beklemeye başlar.
GES projelerinde ÇED süreci ne kadar sürer?
Mevzuattaki yasal süreler ile sahada gerçekleşen süreler arasında belirgin fark vardır. Kredi geri ödeme planını, ekipman tedarik takvimini ve şebeke bağlantı programını yasal sürelere göre kuran projeler nakit akışı riskiyle karşılaşır.
Enpark’ın tecrübesine göre GES projelerinde Ek-2 proje tanıtım dosyası süreci başvurudan karara ortalama 2 ay sürmektedir; bu süre mevzuatta yazılı değildir ve projeye göre değişir. Diğer faaliyet konularındaki ortalamalar ÇED raporu sayfasındaki süre tablosunda yer alır. Ek-1 ÇED raporu sürecinin süresi de projeye göre değişir; mevzuatta yazılı değildir.
Mevsimsel saha çalışması gerektiren sahalarda süre uzar. Enpark’ın tecrübesine göre orman bölge müdürlüğü görüşü başvurudan itibaren ortalama 79 gün içinde gelmektedir; bu süre mevzuatta yazılı değildir ve projeye göre değişir.
GES yatırımcılarının ÇED sürecinde yaptığı hatalar
- Mülkiyet ve arazi vasfı netleşmeden başvuruya girmek
- Panel yerleşimini veya proje alanını başvurudan sonra revize ederek tüm hesapları geçersiz kılmak
- Saha çalışmalarını yanlış mevsimde başlatmak
- Şebeke bağlantı süreci ile ÇED sürecini birbirinden bağımsız yürütmek
- Alan artışlarında kümülatif proje alanını hesaba katmamak
- Yakın yerleşim bulunan sahalarda parlama analizi ihtiyacını geç fark etmek
Enpark’ın GES projelerinde yürüttüğü işler
Enpark’ın proje deneyimi 140’ı aşkın güneş, rüzgâr ve jeotermal santral projesi ve saha analizini kapsar. Bu projelerde yürütülen işler arasında ÇED, finansman başvuruları, imar, proje, lisans süreci, çağrı mektubu süreci, bağlantı anlaşması, yatırım teşvik, inşaat izni, enerji nakil hattı izinleri, saha çalışması ve çevresel raporlama süreçleri yer alır. Yatırımcı santralleri, YEKA projeleri, üniversite ve belediye santralleri ile sanayi tesislerinin öz tüketim projeleri bu kapsamdadır. Ornitolojik izleme ve ekosistem değerlendirme raporları da Enpark tarafından hazırlanır.
Hizmet kapsamı için: ÇED raporu hazırlama ve süreç danışmanlığı. Yakın çevresinde hassas alıcı bulunan sahalar için parlama analizi, saha seçiminden bağlantıya kadar bütünlüklü destek için GES proje geliştirme sayfaları.
İlgili yazılar: GES için tarım dışı kullanım izni · RES ve GES İmar ve Ruhsat Yönetmeliği · Proje Tanıtım Dosyası (PTD) nedir?
İlgili yazı: ÇED takvimi ile teşvik belgesi başvurusunun sırası birbirini doğrudan etkiler. GES teşviklerinde 240 kW eşiği ve başvuru sırası yazısında bu sıralama hatası ayrıntılandırılmıştır.
Bir projenin ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesinde mi Ek-2 listesinde mi yer aldığı, faaliyet konusu ve proje büyüklüğü girilerek ÇED Kapsam Ön Kontrolü sayfasından görülebilir.
Sık sorulan sorular
Çatı GES için ÇED gerekir mi?
Çatı ve cephe sistemleri, ÇED Yönetmeliği’nin Ek-1 ve Ek-2 listelerindeki GES başlıklarının kapsamı dışında tutulmuştur. Bu projeler için kapsam dışı yazısı alınır.
Proje alanı hesabına neler dâhil edilir?
Eşik, kurulu güce değil proje alanına bakar. Alan hesabı, projenin bütünü esas alınarak yapılır; bu nedenle alanı büyüten her ilave eşiği değiştirebilir.
GES projesinde hangi kurum görüşleri alınır?
Proje alanının niteliğine göre tarım, orman, doğa koruma, kültür varlıkları ve su yönetimi başta olmak üzere ilgili kurumların görüşleri alınır.
Resmî kaynaklar
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — mevzuat.gov.tr