Hizmet
Enerji üretim tesisi projelerinde yatırım, satın alma veya finansman kararı öncesinde teknik, idari ve çevresel risklerin mevzuat dayanağıyla incelenmesi.
Tanım
Teknik due diligence, bir enerji üretim tesisi projesinin teknik varsayımlarının, izin durumunun ve sözleşme yapısının karar öncesinde incelenmesidir.
Başlıklar
İnceleme sekiz başlıkta yürür; her başlığın neye göre kontrol edildiği sayfadaki değerlendirme tablosunda ayrı ayrı gösterilir.
Mevzuat
Her izin, dayandığı mevzuat metni ve geçerlilik koşuluyla birlikte kontrol edilir; süresi dolmuş ya da hukuken kaldırılmış karar ayrıca işaretlenir.
Üretim
Üretim tahmini, ölçüm verisi, kayıp varsayımları ve aşılma olasılığı düzeyleri üzerinden sınanır; tek bir rakam yerine güven düzeyleri karşılaştırılır.
Girdi
Kapsam, projenin aşamasına ve elde bulunan belgelere göre belirlenir; eksik belge incelemeyi durdurmaz, bulgu olarak raporlanır.
Çıktı matrisi
Bulgular önem derecesine göre sıralanır.
Her bulguya karşılık gelen giderme adımı yazılır.
Yatırım ve finansman kararı teknik veriyle desteklenir.
Fazlar ayrı ayrı veya tek elden alınabilir; kapsam projenin aşamasına ve eldeki belgelere göre daraltılır.
| Faz | Enpark'ın işi | Teslim edilen çıktı | Dayanak mevzuat |
|---|---|---|---|
| A. Belge ve veri incelemesi | Proje künyesi, izin ve karar belgeleri ile teknik dosyanın tamlık ve tutarlılık kontrolü proje künyesinin derlenmesi: kaynak türü, kurulu güç, saha ve parsel bilgisi ile projenin bulunduğu aşama; izin, karar ve arazi belgelerinin tek tek listelenmesi: ÇED kararı ve ekleri, çevre izni, bağlantı görüşü, çağrı mektubu, bağlantı anlaşması, önlisans ya da üretim lisansı, imar planı ve yapı ruhsatları, tapu kaydı ile kira ve irtifak sözleşmeleri; teknik dosya ve sözleşme setinin kontrolü: ölçüm verisi, üretim tahmini raporu, teknoloji ve ekipman belgeleri, tip ve performans sertifikaları; incelemenin hangi karar için yapıldığının (yatırım, satın alma veya devir, finansman) ve varsa uygulanacak kredi veren çerçevesinin saptanması, eksik belge listesinin çıkarılması | Belge envanteri ve eksik belge listesi | — |
| B. İzin ve mevzuat uygunluğu | İzinlerin geçerliliği, yenileme koşulu ve tadil hallerinin mevzuat metniyle karşılaştırılması izinlerin tamlığı, geçerlilik süresi, yenileme koşulu ve tadil hallerinin her izin için dayanak mevzuatla eşleştirilmesi; şebeke bağlantısı başlığında bağlantı görüşü, çağrı mektubu ve bağlantı anlaşmasının kapsamı ile bağlantı noktası ve kapasite sınırının incelenmesi; arazi ve mülkiyet başlığında tapu ve kullanım hakkı, kira ve irtifak kurulumu, arazi sınıfı ile kullanım izinlerinin örtüşmesinin incelenmesi; izin uygunluk tablosunun kurulması | İzin uygunluk tablosu | 6446 sayılı Kanun (RG 30.03.2013/28603); Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809); Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği (RG 10.09.2014/29115) |
| C. ÇED kararı ve çevresel taahhütler | ÇED kararının geçerliliği, taahhütlerin izlenmesi ve devirde bildirim yükümlülüğünün kontrolü ÇED kararının geçerlilik koşulunun kontrolü (ÇED Yönetmeliği m. 14/5 ve m. 17/2); taahhütlerin izlenmesi (m. 21) ile devir halinde bildirim yükümlülüğü ve devralana geçen taahhütlerin saptanması; ÇED uygunluk ve taahhüt izleme notunun hazırlanması; kredi veren çerçevesi uygulanıyorsa çevresel ve sosyal başlıkların standart karşılaştırması: IFC Performans Standartları (2012), Ekvator İlkeleri EP4 ve EBRD Çevresel ve Sosyal Gereklilikleri ESR 1–10 (2024 Çevresel ve Sosyal Politika) | ÇED uygunluk ve taahhüt izleme notu | ÇED Yönetmeliği m. 14/5, m. 17/2 ve m. 21 (RG 29.07.2022/31907); 7554 sayılı Kanun m. 1 (RG 24.07.2025/32965) |
| D. Teknik ve üretim varsayımları | Ölçüm verisi, üretim tahmini, teknoloji ve ekipman varsayımlarının sınanması ölçüm verisinin süresi ve niteliği, kayıp varsayımları ile aşılma olasılığı düzeylerinin karşılaştırılması; teknoloji ve ekipman seçiminin, garanti kapsamının ve performans kaybı varsayımlarının sınanması: panel, türbin, çevirici, trafo ve depolama ekipmanı; varsayımların başvuru teknik değerlendirme yönetmelikleri ile Rüzgar ve Güneş Ölçümleri Tebliği ölçütleriyle karşılaştırılması; teknik varsayım kontrol notunun hazırlanması | Teknik varsayım kontrol notu | Rüzgar ve Güneş Ölçümleri Tebliği (RG 17.06.2014/29033); başvuru teknik değerlendirme yönetmelikleri (RG 30.06.2017/30110; RG 20.10.2015/29508; RG 19.10.2024/32697) |
| E. Bulgu listesi ve ağırlıklandırma | Bulguların önem derecesine göre sıralanması ve her bulguya karşılık gelen giderme adımının yazılması sözleşme yapısı başlığında risk dağılımı ve teminat yapısının değerlendirilmesi: ekipman, yapım, işletme ve bakım ile satış sözleşmeleri; maliyet ve program riski başlığında iş programının izin takvimiyle tutarlılığı, inşaat süresi ve kabul yükümlülüklerinin incelenmesi; bulguların önem derecesine göre sıralanması ve bulgu ile aksiyon matrisinin kurulması, her bulgu için giderme adımının ve hangi tarafın işi olduğunun yazılması | Risk listesi ile bulgu ve aksiyon matrisi | — |
| F. Kapanış raporu ve karar çerçevesi | Bulguların tek raporda birleştirilmesi ve karar başlıklarının özetlenmesi belge envanteri, izin uygunluk tablosu, ÇED uygunluk ve taahhüt izleme notu ile teknik varsayım kontrol notunun tek raporda birleştirilmesi; risk listesi ile bulgu ve aksiyon matrisinin rapora eklenmesi ve karar başlıklarının özetlenmesi; kredi veren çerçevesi uygulanıyorsa boşluk analizi sonuçlarının rapora işlenmesi; Enpark'ın projedeki rolünün ilgili finans kuruluşuna yazılı olarak bildirilmesi, projede geliştirme ya da proje yönetimi rolü alınmışsa teknik gözden geçirmenin yalnız proje sahibinin yazılı izniyle yapılması | Teknik ve risk değerlendirme raporu | — |
Kapsam dışı: hukuki ve vergisel inceleme; finansal modelleme ve değerleme; mühendislik, tedarik ve inşaat (EPC) işleri ile ekipman tedariki; saha ölçümü ve laboratuvar analizinin kendisi; sigorta.
Ayrı hizmet olarak: ÇED raporu ve proje tanıtım dosyası, çevre izin ve lisans başvurusu, proje ilerleme raporu, uluslararası standartta çevresel ve sosyal etki değerlendirmesi (ESIA), proje geliştirme ve proje yönetimi.
Resmî süreler idarenin takvimine bağlıdır. Mevzuatta yazılı olmayan süreler bu sayfada rakamla verilmez. Yasal süreler: ÇED ve izin süreleri hesaplayıcı.
Bağımsız mühendis ya da kredi verenin teknik danışmanı (independent engineer / lender's technical advisor) rolü, yalnızca Enpark'ın proje geliştirme veya proje yönetimi rolü almadığı projelerde üstlenilir. Ekvator İlkeleri'nin bağımsız çevresel ve sosyal danışman seçimine ilişkin rehber notu (2022) bağımsızlığı kredi verene karşı kurar; aynı projede geliştirici ya da proje yöneticisi olan bir firma bu çerçevede bağımsız danışman sayılmaz ve proje sahibinin izni bu sonucu değiştirmez.
Enpark'ın geliştirdiği ya da yönettiği bir projede, proje sahibinin yazılı izniyle yalnızca teknik gözden geçirme yapılır; bu iş bağımsız mühendis rolü olarak sunulmaz ve Enpark'ın projedeki rolü ilgili finans kuruluşuna açıkça bildirilir. Bu nedenle sayfanın geri kalanında “bağımsız” sıfatı bir nitelik iddiası olarak kullanılmaz; roller düz dille tanımlanır.
Sekiz başlığın her biri ayrı ayrı kontrol edilir; güneş enerjisi santralleri ön plandadır, rüzgâr, jeotermal, hibrit ve depolamalı üretim tesisleri de aynı başlıklarla incelenir.
| Başlık | Ne incelenir | Dayanak veya ölçüt |
|---|---|---|
| Üretim tahmini ve güven düzeyleri | Ölçüm verisinin süresi ve niteliği, kayıp varsayımları, aşılma olasılığı düzeylerinin karşılaştırılması | Rüzgar ve Güneş Ölçümleri Tebliği (RG 17.06.2014/29033); P50, P75, P90, P95 ve P99 koşulları (Dünya Bankası rüzgâr teknik due diligence örnek iş tanımı) |
| Teknoloji ve ekipman | Panel, türbin, çevirici, trafo ve depolama ekipmanının seçimi, garanti kapsamı ve performans kaybı varsayımları | Ekipman ve yüklenici sözleşmeleri; başvuru teknik değerlendirme yönetmelikleri (RG 30.06.2017/30110; RG 20.10.2015/29508; RG 19.10.2024/32697) |
| Şebeke bağlantısı | Bağlantı görüşü, çağrı mektubu ve bağlantı anlaşmasının kapsamı; bağlantı noktası ve kapasite sınırı | Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809); Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği (RG 12.05.2019/30772) |
| İzin ve mevzuat uygunluğu | İzinlerin tamlığı, geçerlilik süresi, yenileme koşulu ve tadil halleri | 6446 sayılı Kanun (RG 30.03.2013/28603); Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği (RG 10.09.2014/29115); EPDK Kurul Kararı 13131-2 (RG 29.12.2024/32767) |
| Arazi ve mülkiyet | Tapu ve kullanım hakkı, kira ve irtifak kurulumu, arazi sınıfı ile kullanım izinlerinin örtüşmesi | Tapu ve kadastro kayıtları; kira ve irtifak sözleşmeleri; arazi kullanım izni belgeleri |
| Çevresel ve sosyal başlıklar | ÇED kararı ve taahhütlerin izlenmesi; kredi veren çerçevesi uygulanıyorsa standart karşılaştırması | ÇED Yönetmeliği (RG 29.07.2022/31907); IFC Performans Standartları (2012); Ekvator İlkeleri EP4 (1 Ekim 2020'den beri yürürlükte); EBRD Çevresel ve Sosyal Gereklilikleri ESR 1–10 (2024 Çevresel ve Sosyal Politika) |
| Sözleşme yapısı | Ekipman, yapım, işletme ve bakım ile satış sözleşmelerinde risk dağılımı ve teminat yapısı | Proje sözleşmeleri; Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği (RG 02.11.2013/28809) |
| Maliyet ve program riski | İş programının izin takvimiyle tutarlılığı; inşaat süresi ve kabul yükümlülükleri | EPDK Kurul Kararı 13131-2 (RG 29.12.2024/32767); Elektrik Üretim ve Elektrik Depolama Tesisleri Kabul Yönetmeliği (RG 19.02.2020/31044) |
Depolamalı ve çok kaynaklı tesislerde depolama mevzuatı da kontrol edilir (Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği, RG 09.05.2021/31479). İlgili: depolamalı GES’te ÇED ve lisans süreci.
Terim ayrımı. Mevzuattaki “teknik değerlendirme”, önlisans ve lisanssız üretim başvurularının idare tarafından değerlendirilmesidir ve güneş, rüzgâr ile jeotermal için ayrı yönetmeliklerde düzenlenir (RG 30.06.2017/30110; RG 20.10.2015/29508; RG 19.10.2024/32697). Bu sayfadaki hizmet idarenin bu işlemi değildir; yatırımcı ya da finans kuruluşu için yapılan teknik due diligence incelemesidir.
Kredi veren çerçevesi uygulanıyorsa ulusal belge ve işlemler, karşılık geldiği uluslararası gereklilikle birlikte okunur. Aşağıdaki tablo bir boşluk analizinin başlangıç noktasıdır; belirli bir proje hakkında sonuç değildir. Hangi çerçevenin uygulanacağı ve kapsamının nereye kadar uzandığı proje finansmanı sırasında belirlenir.
| Türkiye mevzuatındaki belge veya işlem | Uluslararası karşılık | Tipik boşluk |
|---|---|---|
| ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası | IFC PS1 kapsamında çevresel ve sosyal etki değerlendirmesi (ESIA) | ÇED dosyası bir izin belgesidir; kredi verenin değerlendirme kapsamını karşılamak üzere tasarlanmamıştır |
| ÇED taahhütlerinin izlenmesi, proje ilerleme raporu (PİR) | ESMP ve ESAP izlemesi | İzleme vardır, ancak gösterge kümesi ve raporlama sıklığı kredi veren tarafından belirlenir |
| ÇED Yönetmeliği kapsamındaki halkın katılımı toplantısı | Paydaş katılımı (IFC PS1 ve EBRD ESR 10) | Mevzuatta öngörülen tek toplantı bir paydaş katılım planı değildir ve şikâyet mekanizması içermez |
| Ekoloji ve ornitoloji değerlendirme raporları | Biyoçeşitlilik referans durumu (IFC PS6) | Arazi çalışması mevsimleri ve kritik habitat ölçütü standardın gerektirdiğinden genellikle daha dardır |
| Kamulaştırma ve irtifak usulü | Arazi edinimi ve yeniden yerleşim (IFC PS5) | Geçim kaynaklarının yeniden tesisi ve tapusuz kullanıcıların tazmini ulusal usulün parçası değildir |
| Çevre izni ve lisansı | Kaynak verimliliği ve kirliliğin önlenmesi (IFC PS3) | Emisyon ve deşarj sınırları ulusaldır; kredi veren kendi ölçütünü de uygulayabilir |
| İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı | İşgücü ve çalışma koşulları (IFC PS2) | Yüklenici ve tedarik zinciri işgücü gereklilikleri ulusal yükümlülük kümesinin ötesine geçer |
| Bu incelemede ulusal bir yükümlülük saptanmadı | İklim değişikliği risk değerlendirmesi (CCRA) | Fiziksel iklim riski değerlendirmesi ÇED dosyasının parçası değildir ve gerekli olduğu hallerde ayrıca hazırlanır |
Teklifleri karşılaştırmayı kolaylaştırmak için kimin neyi sağladığı aşağıda ayrı ayrı belirtilmiştir.
Resmî süreler idarenin takvimine bağlıdır; mevzuatta yazılı olmayan süre taahhüdü verilmez. Her hizmetin kapsamı projeye göre düzenlenir; kutular tipik dağılımı gösterir.
Sıkça sorulan sorular
Teknik due diligence kapsamı, mevzuattaki “teknik değerlendirme” teriminden ayrımı, ÇED kararlarının geçerliliği ve üretim tahmini güven düzeyleri hakkında temel sorular yanıtlanır.
Bir enerji üretim tesisi projesinin teknik varsayımlarının, izin durumunun ve sözleşme yapısının yatırım, satın alma, devir veya finansman kararı öncesinde incelenmesidir. İnceleme sekiz başlıkta yürür: üretim tahmini ve güven düzeyleri, teknoloji ve ekipman, şebeke bağlantısı, izin ve mevzuat uygunluğu, arazi ve mülkiyet, çevresel ve sosyal başlıklar, sözleşme yapısı ile maliyet ve program riski. Çıktı, bulgu listesi ve her bulguya karşılık gelen giderme adımıdır.
Değildir. Mevzuattaki teknik değerlendirme, önlisans ve lisanssız üretim başvurularının idare tarafından değerlendirilmesidir; güneş için Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretimi Başvurularının Teknik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 30.06.2017/30110), rüzgâr için Rüzgar Kaynağına Dayalı Elektrik Üretimi Başvurularının Teknik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.10.2015/29508) ve jeotermal için Jeotermal Enerji Kaynağına Dayalı Elektrik Üretimi Başvurularının Teknik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 19.10.2024/32697) uygulanır. Bu sayfadaki hizmet ise yatırımcı ya da finans kuruluşu için yapılan teknik due diligence incelemesidir.
Proje künyesi, kurulu güç, saha ve parsel bilgisi; izin ve karar belgeleri (ÇED kararı, bağlantı görüşü, çağrı mektubu, önlisans veya lisans, imar ve ruhsat belgeleri); teknik dosya (ölçüm verisi, üretim tahmini raporu, ekipman ve yüklenici sözleşmeleri). Belge eksikliği incelemeyi durdurmaz; eksik belge bulgu olarak raporlanır.
“ÇED Gerekli Değildir” kararı 7554 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle hukuken kaldırılmıştır; kesim tarihi 24.07.2025’tir (RG 24.07.2025/32965). RG 05.03.2026/33187 ile yapılan değişiklik yalnız ÇED Yönetmeliği metnini bu düzenlemeye uyumlandırmıştır. Devir incelemesinde bu kesim tarihinden önce ve sonra alınan kararlar ayrı değerlendirilir.
ÇED Yönetmeliği m. 21 uyarınca devralan; devir belgelerini, nihai ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası ile eklerinin taahhüdü altında olduğuna dair beyanı, noter onaylı imza sirkülerini ve onaylı Ticaret Sicil Gazetesi’ni 90 takvim günü içinde çevre ve şehircilik il müdürlüğüne sunar. Önceki sahibin taahhütleri devir tarihinden itibaren kendiliğinden devralana geçer (RG 29.07.2022/31907).
Yatırıma beş yıl içinde başlanmaması ve mücbir sebep bulunmaması hâlinde karar geçersiz sayılır ve bu durum Bakanlık ile il müdürlüğü internet sayfalarında yayımlanır (ÇED Yönetmeliği m. 14/5 ve m. 17/2). “Yatırıma başlama”, kanunen gerekli diğer izinler alındıktan sonra ana veya yardımcı bir ünitenin inşasına ya da üretime başlanmasıdır (m. 4/1-hh). Künye: RG 29.07.2022/31907.
Üretim tahmininin aşılma olasılığına göre ifade edilmesidir: P50 tahminin yarı yarıya aşılacağı, P90 ise yüzde doksan olasılıkla aşılacağı üretim düzeyini gösterir. Dünya Bankası’nın rüzgâr teknik due diligence örnek iş tanımında P50, P75, P90, P95 ve P99 koşulları birlikte anılır. İncelemede tek bir rakam yerine bu düzeyler ve dayandıkları kayıp varsayımları karşılaştırılır.
Bağımsız mühendis (independent engineer) ya da kredi verenin teknik danışmanı, proje finansmanında kredi veren adına teknik inceleme yapan taraftır; Ekvator İlkeleri’nin bağımsız çevresel ve sosyal danışman seçimine ilişkin rehber notu (2022) bağımsızlığı kredi verene karşı kurar. Bu rol, Enpark’ın proje geliştirme veya proje yönetimi rolü almadığı projelerde üstlenilir. Enpark’ın geliştirdiği bir projede, proje sahibinin yazılı izniyle yalnızca teknik gözden geçirme yapılır ve rol finans kuruluşuna açıkça bildirilir.
İlgili hizmetler ve rehberler
Bilgi talebi
Proje künyesi ve eldeki belgeler iletildiğinde incelemenin hangi başlıkları kapsayacağı, hangi belgelerin gerektiği ve mevzuattaki yasal süreler hakkında bilgi verilir.
