GES Projelerinde ÇED Süreci: Eşikler, Saha Çalışmaları ve Süreler

Güneş enerjisi santrali yatırımlarında ÇED süreci, panel tedarikinden veya şebeke bağlantısından önce netleştirilmesi gereken bir başlıktır. Kapsamın yanlış belirlenmesi ya da saha çalışmalarının yanlış mevsimde başlatılması, yatırım takvimini bir yıla varan sürede geriye atabilir.

Bu yazıda GES projelerinde ÇED kapsamının nasıl belirlendiğini, hangi saha çalışmalarının gerektiğini ve sürecin sahada gerçekte ne kadar sürdüğünü ele alıyoruz.

GES projeleri için ÇED gerekli mi?

Güneş enerjisi santrallerinde ÇED kapsamı, 26 Haziran 2025 tarihli değişiklikten sonra kurulu güce göre değil, proje alanına göre belirleniyor. Daha önce uygulanan MW esaslı ölçüt kaldırıldı.

Çatı ve cephe sistemleri her iki listenin de kapsamı dışındadır. Ancak kapsam dışı olmak, hiçbir işlem yapılmayacağı anlamına gelmez — bu konuya aşağıda ayrıca değiniyoruz.

Kapasite veya alan artışlarında mevcut santralin alanı ile ilave alan birlikte değerlendirilir. Bu nedenle küçük görünen bir genişletme, projeyi bir üst listeye taşıyabilir.

Çatı GES muafiyet belgesi nedir, neden gerekir?

Çatı ve cephe tipi güneş enerjisi sistemleri ÇED sürecinden muaftır. Ancak bu muafiyetin belgelendirilmesi gerekir. Muafiyet belgesi, çatı GES projelerinde diğer izin ve başvuru süreçlerinde sıklıkla talep edilir; belgesiz ilerleyen projeler bağlantı veya ruhsat aşamasında beklemeye girer.

Başvuruyu proje sahibi kendisi de yapabilir. Ancak dosyanın formatı, ekleri ve kurum yazışması süreci belirlediği için yetkili bir firma üzerinden yürütülmesi genellikle hem daha hızlı hem daha az geri dönüşlü olur.

GES sahası seçiminde çevresel kısıtlar

GES projelerinde çevresel uygunluğun büyük bölümü panel teknolojisinden değil, saha seçiminden kaynaklanır. Enerji verimi açısından ideal görünen bir arazi, mülkiyet veya koruma statüsü nedeniyle ÇED sürecinde tıkanabilir.

• Mutlak tarım arazisi ve dikili tarım arazisi statüsü kullanımı kısıtlar
• Orman vasıflı alanlarda izin-irtifak süreci ÇED ile paralel yürütülmelidir
• Mera vasfı bulunan parsellerde vasıf değişikliği ayrı bir süreçtir
• 1. derece doğal ve arkeolojik SİT alanlarında alternatif saha analizi beklenir
• Kadastro sınırları ile başvuru poligon koordinatlarının örtüşmesi gerekir
• Yakın çevrede yerleşim, karayolu veya havaalanı bulunması parlama analizi ihtiyacı doğurabilir

GES projelerinde hangi saha çalışmaları gerekir?

Saha çalışmalarının önemli bölümü mevsime bağlıdır. Vejetasyon dönemi dışında yapılan bir botanik envanter veya göç dönemi dışında yapılan bir kuş gözlemi komisyon incelemesinde kabul görmez.

• Flora ve fauna envanteri: Vejetasyon dönemine bağlıdır; kış aylarında yapılamaz.
• Ornitolojik gözlem: Proje sahası kuş göç yolu üzerinde veya göç yoluna yakın bir konumdaysa istenir. Bu durumda göç dönemlerinde ayrı ayrı gözlem yapılması gerekir.
• Hidrolojik değerlendirme: Mevsimsel dere yatakları ve taşkın riski analizi.
• Parlama ve yansıma analizi: Yakınında hassas alıcı bulunan sahalarda.
• Toprak ve arazi kullanım kabiliyeti değerlendirmesi.

Yanlış mevsimde başlatılan bir saha çalışması, sürecin tamamını ortalama 6-9 ay geriye atabilir.

Hangi kurum görüşleri alınır?

GES projelerinde alınacak kurum görüşü sayısı ve türü her proje için farklıdır. Belirleyici olan; arazinin vasfı, sahadan veya yakınından geçen boru hattı, enerji nakil hattı, dere yatağı, karayolu gibi unsurlardır. İki komşu parselde bile farklı kurum listesi çıkabilir.

Sık karşılaşılan merciler arasında Orman Genel Müdürlüğü, Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, Devlet Su İşleri, Karayolları Genel Müdürlüğü, Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu ile ilgili dağıtım şirketi ve TEİAŞ bulunur. Sahanın niteliğine göre bu listeye başka kurumlar eklenir.

Görüşlerin sıralı değil paralel başlatılması, toplam süreyi belirleyen en önemli operasyonel karardır. Hangi görüşün hangi ön belgeyi gerektirdiği bilinmeden başlatılan bir süreçte kurumlar birbirini beklemeye başlar.

GES projelerinde ÇED süreci ortalama ne kadar sürer?

Mevzuattaki yasal süreler ile sahada gerçekleşen süreler arasında belirgin fark vardır. Kredi geri ödeme planını, ekipman tedarik takvimini ve şebeke bağlantı programını yasal sürelere göre kuran projeler nakit akışı riskiyle karşılaşır.

Mevsimsel saha çalışması gerektiren sahalarda süre uzar. Orman izni gereken sahalarda kurum görüşü tek başına ortalama 1-8 ay sürebilir.

GES yatırımcılarının ÇED sürecinde yaptığı hatalar

• Mülkiyet ve arazi vasfı netleşmeden başvuruya girmek
• Panel yerleşimini veya proje alanını başvurudan sonra revize ederek tüm hesapları geçersiz kılmak
• Saha çalışmalarını yanlış mevsimde başlatmak
• Şebeke bağlantı süreci ile ÇED sürecini birbirinden bağımsız yürütmek
• Alan artışlarında kümülatif proje alanını hesaba katmamak
• Yakın yerleşim bulunan sahalarda parlama analizi ihtiyacını geç fark etmek

GES projelerinde Enpark deneyimi

Enpark, 140’ı aşkın güneş enerjisi santrali projesinde ÇED, finansman başvuruları, imar, proje, lisans süreci, çağrı mektubu süreci, bağlantı anlaşması, yatırım teşvik, inşaat izni, enerji nakil hattı izinleri, saha çalışması ve çevresel raporlama gibi pek çok süreci yürütmüştür. Yatırımcı santralleri, YEKA projeleri, üniversite ve belediye santralleri ile sanayi tesislerinin öz tüketim projeleri bu kapsamdadır. Ornitolojik izleme ve/veya ekosistem değerlendirme raporları da ekibimizce üretilmektedir.

Projenizin hangi listeye girdiğinin belirlenmesi, saha çalışması takviminin kurulması ve kurum koordinasyonu için ÇED raporu hazırlama ve süreç danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Yakın çevresinde hassas alıcı bulunan sahalar için parlama analizi, saha seçiminden bağlantıya kadar bütünlüklü destek için GES proje geliştirme sayfalarımıza bakabilirsiniz.