ÇED Kapsam Ön Kontrolü

Kısa cevap: Araç, ÇED Yönetmeliği’nin (RG 29.07.2022/31907) yürürlükteki Ek-1 ve Ek-2 listelerine göre üç sonuçtan birini verir: Ek-1 — ÇED Raporu hazırlanmalıdır, Ek-2 — proje tanıtım dosyası hazırlanmalıdır (seçme-eleme) ya da kapsam dışı / listelerde yok. Veri kümesi, Yönetmeliğin 26.06.2025 tarihli ve 32938 sayılı ile 05.03.2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan iki değişikliği de içerir. Sonuç bağlayıcı değildir; bağlayıcı sınıflandırma Bakanlık veya İl Müdürlüğü kararıyla yapılır.

Kapsam ön kontrolü

Araç nasıl çalışıyor

Dört adım var: faaliyet grubu seçilir, faaliyet seçilir, ölçüt değeri girilir ve “Kapsamı göster” düğmesine basılır. Araç, girilen değeri o faaliyetin Ek-1 ve Ek-2 eşikleriyle karşılaştırır; önce Ek-1 eşiği sınanır, sağlanmıyorsa Ek-2 eşiği sınanır. Hiçbiri sağlanmıyorsa sonuç “kapsam dışı” olur.

Ölçüt her faaliyette aynı değildir. Arazi güneş enerji santralinde proje alanı (hektar), rüzgâr enerji santralinde türbin adedi, yakma tesislerinde toplam ısıl güç (MWt), iletim hatlarında sürekli uzunluk (km), atık ve sanayi tesislerinde kapasite (ton/yıl, ton/gün, m³/gün) esas alınır. Elektriksel kurulu güç (MWe), ÇED Yönetmeliği’nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde ölçüt olarak kullanılmaz.

Eşik değeri bulunmayan kalemlerde büyüklük sorulmaz; bu projeler büyüklüğe bakılmaksızın ilgili listede yer alır. Örneğin hidroelektrik enerji santralleri Ek-1’in 14 üncü maddesinde eşik değer olmaksızın sayılmıştır.

Sonuç kartında Ek ve sıra numarası, eşik değeri, mevzuattaki ifadenin kısa alıntısı, Resmî Gazete künyesi, bir sonraki adım ve varsa istisnalar ile yargı kararı uyarısı yer alır. Sonuç kartının altındaki adres, o sorgunun paylaşılabilir bağlantısıdır.

Aracın kapsamı

Araç, ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesinin 54 sırasını ve Ek-2 listesinin 59 sırasını, alt bentleriyle birlikte kapsar. Faaliyetler on bir grup altında toplanmıştır:

• Enerji ve iletim: güneş, rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal, biyokütle ve termik santraller; elektrik depolama; iletim hatları ve trafo merkezleri; petrol, doğalgaz ve kömür tesisleri.
• Maden ve taş ocakları: açık ve kapalı işletmeler, cevher zenginleştirme, kırma-eleme, maden arama, öğütme ve işleme tesisleri.
• Atık ve atıksu tesisleri: tehlikeli ve tehlikesiz atık geri kazanım, yakma ve düzenli depolama tesisleri; atık su arıtma ve derin deniz deşarjı.
• Sanayi tesisleri: metal, kimya, gübre, çimento, seramik, cam, kâğıt, tekstil, deri ve lastik tesisleri; motorlu taşıt, demiryolu taşıtı ve hava taşıtı üretimi; rafineri.
• Arazi, tarım-orman ve su projeleri: arazilerin yeniden yapılandırılması, orman alanı dönüşümü, akarsu düzenlemesi, yeraltı suyu projeleri.
• Ulaşım ve altyapı: demiryolu hatları ve hat değişiklikleri, havaalanları, erişme kontrolü uygulanan ve uygulanmayan karayolları, tüneller, şehir içi raylı sistemler.
• Kıyı ve deniz yapıları: liman, iskele, rıhtım ve dolfen; tersane ile yat/tekne tesisleri; dip tarama, kıyı dolgusu, dalgakıran, yat limanı ve balıkçı barınakları.
• Turizm, konut ve kentsel projeler: otel, tatil köyü ve turizm kompleksleri; konut projeleri; alışveriş merkezleri; temalı parklar, kayak merkezleri, golf tesisleri, kamp ve karavan alanları.
• Gıda ve hayvancılık: hayvan kesim ve yetiştirme tesisleri; süt, yağ ve hayvansal ürün işleme; içecek, salça, şekerleme ve kakaolu ürün üretimi; şeker fabrikaları; hayvan yemi.
• Su ürünleri: kültür balıkçılığı, su ürünleri yetiştiriciliği ve işleme tesisleri, balık kuluçkahaneleri, balık unu ve balık yağı işletmeleri, balık ağı yıkama tesisleri.
• Nükleer tesisler: nükleer güç santralleri ile nükleer yakıt üretimi, zenginleştirilmesi, yeniden işlenmesi, depolanması ve radyoaktif atık bertarafı tesisleri.

Listelerde müstakil kalem olarak yer almayan başlıklarda araç “listelerde yok” sonucunu ve gerekçesini gösterir. Bu gruplarda karşılığı bulunmayan bir faaliyet için “Diğer” seçeneği Mevzuat kaynak merkezi sayfasındaki Yönetmelik metnine yönlendirir.

Ek-1 ile Ek-2 arasındaki fark

Ek-1, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi”dir; bu listedeki projeler için ÇED raporu hazırlanması zorunludur (Yönetmelik m.7/1-a). Ek-2 ise “Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeler” listesidir; bu projeler için proje tanıtım dosyası hazırlanır (m.15/1-a). Ek-2 listesinin başlığındaki kural şudur: Ek-1’deki listede yer alan alt sınırlar bu listede üst sınır olarak alınır.

“ÇED Gerekli Değildir” kararı artık yok

Ek-2 projelerinde eskiden verilen “ÇED Gerekli Değildir” kararı yürürlükten kalkmıştır. 7554 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 1 inci maddesi, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasındaki “veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” ibaresini madde metninden çıkarmıştır; Kanun, 20 nci maddesi uyarınca yayımı tarihinde — 24.07.2025 — yürürlüğe girmiştir (RG 24.07.2025/32965). Yönetmelik metni, RG 05.03.2026/33187 sayılı değişiklikle bu düzenlemeye uyumlandırılmış; Ek-2 projelerinde verilecek kararlar “ÇED Olumlu” ve “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” olarak yeniden adlandırılmıştır (m.17, Değişik: RG 05.03.2026/33187).

Geçiş hükmü şudur: 24.07.2025 tarihinden önce Ek-2 listesi kapsamında değerlendirilerek gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğine ilişkin karar verilmiş olan ve kararı geçerliliğini sürdüren projelere, Yönetmeliğin dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerinde “ÇED Olumlu” kararı kapsamında belirtilen hükümler uygulanır (geçici m.1/2, Ek: RG 05.03.2026/33187).

Örnek eşikler

Aşağıdaki tablo, araçta yer alan eşiklerden seçilmiş örnekleri gösterir. Tam liste için aracı kullanın; mevzuat metni için Mevzuat kaynak merkezi sayfasına bakın.

Elektrik depolama tesisi (batarya), trafo merkezi ve 154 kV altındaki enerji nakil hatları, Ek-1 ve Ek-2 listelerinde müstakil kalem olarak yer almaz; araç bu başlıklar için “listelerde yok” sonucunu verir.

Sık sorulan sorular

“ÇED Gerekli Değildir” kararı hâlâ veriliyor mu?

Hayır. Bu karar adı 24.07.2025 tarihinden itibaren mevzuatta yoktur: 7554 sayılı Kanun’un 1 inci maddesiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 10 uncu maddesinden çıkarılmıştır (RG 24.07.2025/32965; Kanun m.20 uyarınca yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir). Ek-2 projelerinde bugün verilen kararlar “ÇED Olumlu” ve “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır”dır (Yönetmelik m.17, Değişik: RG 05.03.2026/33187). Bu tarihten önce alınmış ve geçerliliği süren kararlara ÇED Olumlu hükümleri uygulanır (geçici m.1/2).

Güneş enerji santralinde eşik kurulu güç mü, proje alanı mı?

Proje alanıdır. Ek-1’in 43 üncü maddesine göre proje alanı 25 hektar ve üzerinde olan arazi GES’leri ile 2 hektar ve üzerindeki yüzer GES’ler Ek-1 kapsamındadır; Ek-2’nin 41 inci maddesine göre proje alanı 7,5 hektar ve üzerindeki arazi GES’leri ile 2 hektara kadar olan yüzer GES’ler Ek-2 kapsamındadır (Değişik: RG 05.03.2026/33187). Çatı ve cephe sistemleri her iki bentte de hariç tutulmuştur. Kurulu güç (MWe) bu listelerde ölçüt değildir.

Tek türbinli bir rüzgâr santrali ÇED kapsamında mı?

Evet, Ek-2 kapsamındadır. Ek-2’nin 57 nci maddesi “1 adet türbin ve üzeri rüzgâr enerji santralleri” biçimindedir (Ek: RG 26.06.2025/32938; Değişik: RG 05.03.2026/33187). 15 adet türbin ve üzeri santraller ile denizüstü santraller Ek-1 kapsamındadır (Ek-1/41, Değişik: RG 26.06.2025/32938).

Elektrik depolama tesisi (batarya) için ÇED gerekir mi?

Ek-1 ve Ek-2 listelerinde elektrik depolama tesisi adıyla müstakil bir kalem bulunmaz; bu nedenle tesis tek başına bu listelere dayanarak ÇED başvurusu gerektirmez. Depolama ünitesi bir üretim tesisinin parçası olarak planlanıyorsa üretim tesisinin kendi kalemi ve eşiği esas alınır; birden fazla projeyi kapsayan entegre projelerde Bakanlıkça tek bir dosya istenir (Yönetmelik m.25).

Proje eşik değerin altında kalıyorsa ne yapılır?

Yönetmelikte yer almasına rağmen Ek-1 ve Ek-2’deki eşiklerin altında planlanan projeler “kapsam dışı” sayılır (m.4/1-v) ve ÇED başvurusu gerekmez. Sonradan kapasite artışı veya alan genişletilmesi planlanırsa, her bir artış mevcut kapasiteyle toplanır; toplam Ek-2 eşiğine ulaşırsa proje tanıtım dosyası, Ek-1 eşiğine ulaşırsa ÇED raporu gerekir (m.7/1-c, m.15/1-b ve m.20).

Aracın verdiği sonuç bağlayıcı mı?

Değildir. Araç ön bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı sınıflandırma Bakanlık veya İl Müdürlüğü kararıyla yapılır. Projenin nitelik ve prosesi, kümülatif etki ve korunan alan durumu sonucu değiştirebilir. Ayrıca Bakanlık, gerekli gördüğü durumlarda Ek-2 listesindeki projeler için de ÇED raporu hazırlanmasına karar verebilir; proje sahibinin talebi Bakanlıkça uygun görülürse Ek-2 projesi için ÇED raporu hazırlanabilir (m.5/1 ve m.24/1-b).

Bazı kalemlerde çıkan “yargı kararı uyarısı” ne anlama geliyor?

Ek-1 ve Ek-2 listelerinin bir bölümü hakkında Danıştay kararları bulunur: yürürlüğü durdurulan ya da ibaresi iptal edilen bentler vardır. Araç, bu kalemlerde sonucun yanında kararın dairesini, tarihini ve esas numarasını gösterir ve kapsamın başvuru öncesinde Bakanlık ya da İl Müdürlüğü ile teyit edilmesini önerir.

Yollar, limanlar ve nükleer tesisler araçta yer alıyor mu?

Evet. Araç, ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesinin 54 sırasını ve Ek-2 listesinin 59 sırasını alt bentleriyle birlikte kapsar (RG 29.07.2022/31907; değişik RG 26.06.2025/32938 ve RG 05.03.2026/33187). Ulaşım ve altyapı, kıyı ve deniz yapıları, turizm-konut-kentsel projeler, gıda ve hayvancılık, su ürünleri ve nükleer tesisler ayrı faaliyet grubu olarak seçilebilir.

Resmî kaynaklar

• Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — RG 29.07.2022/31907 (Ek-1 ve Ek-2 listeleri, Yönetmeliğin ekleri dosyasındadır)
• Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — RG 26.06.2025/32938
• Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — RG 05.03.2026/33187
• 7554 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun — RG 24.07.2025/32965 (m.1 ve m.20)
• 2872 sayılı Çevre Kanunu — RG 11.08.1983/18132

İlgili içerikler

• ÇED ve İzin Süreleri Hesaplayıcı — süreç içindeki yasal sürelerin bitiş tarihini hesaplar
• ÇED Karar Atlası — il ve sektör bazında ÇED kararları
• ÇED ve GES terimleri sözlüğü
• Mevzuat kaynak merkezi — ÇED, enerji ve maden mevzuatının güncel metinleri
• ÇED raporu hizmeti
• GES projelerinde ÇED süreci: eşikler, saha çalışmaları ve süreler
• Proje Tanıtım Dosyası (PTD) nedir? Ek-2 süreci adım adım
• “ÇED Gerekli Değildir” kararı artık “ÇED Olumlu”

Yazar: Can Cihan Yılmaz, Yönetici Ortak.