Kısa cevap
Sanayi tesislerinde ÇED yükümlülüğü, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin (RG 29.07.2022/31907) Ek-1 ve Ek-2 listelerindeki faaliyet kalemine ve kapasiteye göre belirlenir. Ek-1’deki tesisler için ÇED raporu, Ek-2’deki tesisler için proje tanıtım dosyası (PTD) hazırlanır. Bazı kalemlerde (örneğin entegre demir-çelik tesisi, çimento fabrikası, selüloz üretimi) eşik yoktur ve tesis doğrudan Ek-1’dedir; bazılarında ise yıllık kapasite eşiği tesisin Ek-1’e mi Ek-2’ye mi gireceğini belirler. Kendi tesisinizi kalem ve kapasiteyle denemek için ÇED kapsam ön kontrolü kullanılabilir.
Ek-1 mi, Ek-2 mi: sanayi tesislerinde eşikler
Aşağıdaki tablo, ÇED Yönetmeliğinin Ek-1 ve Ek-2 listelerinden sanayi tesislerine ait başlıca kalemleri özetler. Eşik sütunundaki “eşiksiz”, tesisin büyüklüğünden bağımsız olarak o listede olduğu anlamına gelir. Liste tam değildir; kimya tesisleri bu sayfanın dışında tutulmuştur.
| Faaliyet | Ek-1 (ÇED raporu) | Ek-2 (PTD) |
|---|---|---|
| Metal | ||
| Entegre demir ve/veya çelik tesisi | Ek-1/4-a — eşiksiz | — |
| Hurdadan, demirden ve/veya çelikten çelik üreten tesis | Ek-1/4-b — 250.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/8-a — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Demir ve/veya çeliğin ergitildiği ve döküldüğü tesis (hurda dâhil) | Ek-1/4-c — 250.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/8-b — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Demir dışı metallerin ergitildiği ve döküldüğü tesis | Ek-1/4-d — 250.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/8-c — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Sıcak haddeleme tesisi | Ek-1/4-e — 250.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/8-ç — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Soğuk haddeleme tesisi (tel çekme hariç) | — | Ek-2/8-d — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Metal veya plastik yüzey kaplama / yüzey temizleme | — | Ek-2/9 — tank/havuz hacmi 5 m³ ve üzeri |
| Çimento, beton ve yapı malzemesi | ||
| Çimento fabrikası | Ek-1/28 — eşiksiz | — |
| Hazır beton tesisi | — | Ek-2/18-b — 100 m³/saat ve üzeri |
| Gazbeton blok ve çimento esaslı levha üretimi | — | Ek-2/18-a — eşiksiz |
| Tuğla ve/veya kiremit üretimi | — | Ek-2/19 — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Seramik ve/veya porselen üretimi | Ek-1/39 — 300.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/20 — 1.000 ton/yıl ve üzeri |
| Cam, cam elyafı, taş yünü, cam mozaik ve benzeri üretim | Ek-1/37 — 100.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/11 — eşiksiz |
| Asfalt plent tesisi | — | Ek-2/22 — eşiksiz |
| Kâğıt ve ağaç ürünleri | ||
| Selüloz üretimi | Ek-1/23-a — eşiksiz | — |
| Kâğıt üretimi (atık kâğıt kullanımı dâhil) | Ek-1/23-c — 60.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/12-a — eşiksiz |
| Ağaç bazlı panel üretimi | — | Ek-2/12-b — 600 m³/gün üzeri (600 dâhil değil) |
| Ağaç ürünleri kullanan mobilya üretimi | — | Ek-2/12-c — 3.600 m³/yıl ve üzeri |
| Tekstil ve deri | ||
| Boyama veya kasar işlemi yapan iplik, kumaş, elyaf veya halı fabrikası | Ek-1/24 — 3.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/10-a — eşiksiz |
| Denim (kot) veya konfeksiyon yıkama | — | Ek-2/10-c — eşiksiz |
| Ham deri işleme | Ek-1/30 — 2.000 ton/yıl ve üzeri | Ek-2/14 — eşiksiz |
| Taşıt, lastik ve pil | ||
| Motorlu taşıt üretimi | Ek-1/34 — 10.000 adet/yıl ve üzeri | Ek-2/15 — eşiksiz |
| Lastik üretimi | Ek-1/38 — eşiksiz | — |
| Pil ve/veya akümülatör üretimi (montaj yapılan tesisler hariç) | Ek-1/32 — eşiksiz | — |
Ek-1’de kapasite eşiği olup Ek-2’de eşiksiz geçen kalemlerde (örneğin cam, kâğıt, tekstil boyama, ham deri), Ek-1 eşiğinin altında kalan tesis Ek-2’ye girer. Kalemlerin tam lafzı ve dipnotları için yönetmeliğin eklerine bakılmalıdır.
Kapasite artışı ve mevcut tesis
Mevcut bir tesiste kapasite artışı ya da alan genişletmesi planlandığında, mevcut kapasite ile artışlar toplanır ve toplam yeniden Ek-1 ve Ek-2 listelerine göre değerlendirilir (ÇED Yönetmeliği m.7/1-c, m.15/1-b ve m.20). Bu yüzden Ek-2 eşiğinin altında kurulmuş bir tesis, artışlar biriktikçe listeye girebilir. Konunun ayrıntısı ÇED Olumlu kararı sahadaki projeyle örtüşüyor mu? yazısındadır.
ÇED ile birlikte yürüyen izinler
ÇED kararı sanayi tesisi için ilk adımdır; işletme aşamasında başka rejimler devreye girer:
- Çevre izni: Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamındaki tesisler geçici faaliyet belgesi ve çevre izni alır; ÇED kararı başvuru dosyasının ortak belgelerindendir. Bkz. çevre izni başvuru dosyası ve çevre izin ve lisans.
- Endüstriyel emisyonlar: Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliğinin Ek-1’indeki metal üretimi ve mineral endüstrisi gibi gruplarında kapsama giren tesislerde, çevre izin ve lisans sürecinin tamamlanması için SYD belgesi gerekir. Bkz. SYD belgesi.
- Çevresel gürültü: İl müdürlüğü istediğinde akustik rapor hazırlatılır. Bkz. çevresel gürültü ve akustik rapor.
- Tesis devri: Mülkiyet değişiminde toprak kirliliği yükümlülükleri yeni sahibe geçer. Bkz. toprak kirliliği sorumluluğu.
Sık sorulan sorular
Çimento fabrikası için hangi kapasitede ÇED raporu gerekir?
Çimento fabrikaları Ek-1’in 28 inci kaleminde eşiksiz yer alır; kapasiteden bağımsız olarak ÇED raporu hazırlanır.
Küçük bir döküm atölyesi ÇED kapsamına girer mi?
Demir ve/veya çeliğin ergitildiği ve döküldüğü tesisler 1.000 ton/yıl ve üzerinde Ek-2’ye (Ek-2/8-b), 250.000 ton/yıl ve üzerinde Ek-1’e (Ek-1/4-c) girer. Bu eşiklerin altında kalan tesis bu kalemde listelerde yer almaz; diğer kalemler ve kapasite artışları ayrıca değerlendirilir.
Hazır beton santrali için PTD gerekir mi?
Üretim kapasitesi 100 m³/saat ve üzerindeki hazır beton tesisleri Ek-2’nin 18-b kalemindedir; bu tesisler için proje tanıtım dosyası hazırlanır.
Tekstil boyahanesi hangi listede?
Boyama veya kasar işlemi yapan iplik, kumaş, elyaf veya halı fabrikaları yıllık 3.000 ton ve üzeri kapasitede Ek-1’de (Ek-1/24), altında Ek-2’dedir (Ek-2/10-a).
Kapasite artışında yeniden ÇED gerekir mi?
Mevcut kapasite ile artış toplanır ve toplam yeniden listelere göre değerlendirilir (m.7/1-c, m.15/1-b, m.20). Toplam bir eşiği geçiyorsa ilgili süreç yeniden başlar.
Resmî kaynaklar
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Resmî Gazete 29.07.2022 / 31907 (değişiklik RG 05.03.2026 / 33187) — m.7/1-c, m.15/1-b, m.20; Ek-1 ve Ek-2 (mevzuat.gov.tr)
- Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği, Resmî Gazete 14.01.2025 / 32782 — Ek-1 (mevzuat.gov.tr)
- Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, Resmî Gazete 10.09.2014 / 29115 (mevzuat.gov.tr)
İlgili sayfalar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metinlerdir. Yazar: Can Cihan Yılmaz, Yönetici Ortak.