Kısa cevap: Elinde “ÇED Olumlu” kararı bulunan bir proje, kararın kapsamıyla sahadaki yerleşim birebir örtüşmediği sürece izin bakımından temiz sayılmaz. Beş kalem ayrı ayrı sınanır: kararın hâlâ geçerli olup olmadığı (Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği m.14/5 ve m.17/2 uyarınca 5 yıl içinde mücbir sebep olmaksızın yatırıma başlanmazsa karar geçersiz sayılır), ünitelerin karara esas proje alanı sınırları içinde kalıp kalmadığı (m.24/1-g), kapasite veya alan büyümesi olup olmadığı (m.20), proje sahibi değişikliğinin bildirilip bildirilmediği (m.21, 90 takvim günü) ve taahhütlerin izleme kaydının tutulup tutulmadığı (m.18). Bu beş kalemden biri açıkta kalıyorsa, karar belgesinin varlığı tek başına yeterli bir dayanak oluşturmaz.

Karar belgesi neyi bağlar?

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği (Resmî Gazete 29.07.2022 / 31907; değişiklikler Resmî Gazete 26.06.2025 / 32938 ve 05.03.2026 / 33187) uyarınca “ÇED Olumlu” kararı, soyut bir uygunluk belgesi değildir. Kararın dayanağı nihai ÇED raporu ya da proje tanıtım dosyasıdır ve 14 üncü madde, nihai raporun ve eklerinin proje sahibinin taahhüdü altında olduğunu belirten bir taahhüt yazısının Bakanlığa sunulmasını düzenler. 6 ncı madde ise proje sahibini, dosyayı Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmanın yanında proje kapsamında verdiği taahhütlere uymakla yükümlü tutar.

Bunun pratik sonucu şudur: karar, dosyada tarif edilen projeyi kapsar. Dosyadaki üniteler, kapasite ve alan ile sahadaki üniteler, kapasite ve alan arasındaki her fark, kararın kapsamı dışına çıkma riskidir. 18 inci madde, Bakanlığın taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izlediğini, kontrol ettiğini ve denetlediğini düzenler. 19 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi, karar alınmadan başlanan faaliyetlerin süre verilmeksizin durdurulacağını belirtir.

Birinci kontrol: karar hâlâ geçerli mi?

Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin beşinci fıkrası ile 17 nci maddesinin ikinci fıkrası aynı kuralı kurar: “ÇED Olumlu” kararı verilen proje için 5 yıl içinde mücbir sebep bulunmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda karar geçersiz sayılır. 17 nci madde bu şekilde geçersiz sayılan kararların Bakanlık ve il müdürlüğü tarafından internet sayfasında ilan edileceğini de ekler. Ayrıca her iki maddede, yatırıma başlanılmamış projeler için verilen kararların proje sahibinin talebi ve talebin Bakanlıkça uygun görülmesi hâlinde geçersiz sayılabileceği düzenlenir.

Bu kuralın sınanması iki tanıma bakmayı gerektirir. “Yatırıma başlama”, 4 üncü maddede, karara konu projede yer alan ana veya yardımcı ünitelerin mer’i mevzuat kapsamında gerekli izinleri alındıktan sonra inşa faaliyetlerine başlanılması veya üretime geçilmesi olarak tanımlanır. Yani izinleri tamamlanmamış bir hazırlık çalışması bu tanımı karşılamaz. “Mücbir sebep” ise aynı maddede, karar geçerlik süresi içinde yatırıma başlanılmasına doğrudan engel teşkil edecek doğal afet, olağanüstü hal ve idari yargı kararları gibi dıştan gelen fiili bir durum olarak tanımlanmıştır; idari yargı kararları bakımından tanım, projenin tamamının yapılmasını etkileyecek şekilde yürütmenin durdurulması veya iptal kararı bulunması koşulunu taşır.

Durum Karar geçerliliği bakımından sonucu Dayanak
İzinleri tamamlanmış ana veya yardımcı ünitede inşaata başlanmış Yatırıma başlanmış sayılır m.4/1-hh
İzni tamamlanmamış hazırlık çalışması yapılmış Tanımı karşılamaz m.4/1-hh
Projenin tamamını etkileyen yürütmeyi durdurma veya iptal kararı var Mücbir sebep tanımına girer m.4/1-bb
5 yıl geçmiş, mücbir sebep yok, yatırıma başlanmamış Karar geçersiz sayılır ve ilan edilir m.14/5, m.17/2

İkinci kontrol: üniteler karara esas alanın içinde mi?

Projeler kâğıt üzerindeki yerleşimle sahaya kurulmaz. Topoğrafya, mülkiyet sınırı ve bağlantı noktası gibi nedenlerle üniteler kaydırılır. Bu kaydırmanın usulü 05.03.2026 tarihli değişiklikle netleşti. Resmî Gazete 05.03.2026 / 33187 ile Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen (g) bendi, “ÇED Olumlu” kararı verilmiş olan ve karara esas ÇED proje alanı sınırları içerisinde, proje revizyon başvuru bedelinin ödenmesi mukabilinde, kapasite artışı olmaksızın ana ve/veya yardımcı ünitelerinde alansal revizyon planlanan projeleri 24 üncü madde kapsamına almıştır. 24 üncü madde, kapsamına giren projeler için uygulanacak ÇED sürecine ilişkin yöntemin Bakanlıkça belirleneceğini düzenler.

Aynı değişiklik, 4 üncü maddeye “proje revizyon başvuru bedeli” tanımını da eklemiştir. Tanım, bedelin karara esas proje alanı sınırları içinde kapasite artışı olmaksızın alansal revizyon planlanan projelerin başvurusuyla ilgili olduğunu ve Bakanlıkça belirlendiğini belirtir.

Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, alansal revizyonun iki sınırı ortaya çıkar: revizyon karara esas proje alanı sınırları içinde kalmalıdır ve kapasite artışı içermemelidir. Sahadaki yerleşim bu iki sınırdan birini aşıyorsa konu artık alansal revizyon değildir; bir sonraki bölümdeki kapasite artışı rejimi ya da yeni bir başvuru gündeme gelir. Bu ayrım, 05.03.2026 öncesindeki uygulamayı esas alan bir ön değerlendirmede gözden kaçar.

Üçüncü kontrol: kapasite veya alan büyüdü mü?

Yönetmeliğin 20 nci maddesi, “ÇED Olumlu” kararı bulunan ve eşik değeri olan projelerde kapasite artışı ve/veya alan genişletilmesi planlanması durumunda her bir kapasite artışı miktarının mevcut proje kapasitesiyle toplanmasını ve toplamın hangi listede kaldığına göre başvuru yapılmasını düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrası, planlanan projenin etkilerinin mevcut karara esas çevresel etkilerle birlikte kümülatif olarak değerlendirileceğini belirtir.

Mevcut kapasite + artışların toplamı İzlenecek usul Dayanak
Ek-1’deki eşik değerde ve üzerinde 8 inci madde kapsamında başvuru (ÇED başvuru dosyası) m.20/1-a
Ek-2’deki eşik değerde ve üzerinde 16 ncı madde kapsamında başvuru (proje tanıtım dosyası) m.20/1-b
Kapsam dışı veya muaf projede artış sonrası toplam Ek-1’de ÇED raporu hazırlanması zorunlu m.7/1-c
Kapsam dışı veya muaf projede artış sonrası toplam Ek-2’de Proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunlu m.15/1-b
Ek-1 veya Ek-2’de olup eşik değeri olmayan projede her türlü değişiklik Uygulanacak yöntem Bakanlıkça belirlenir m.24/1-e

Tablodaki toplama kuralının en sık gözden kaçan kısmı, artışların tek tek değil birikimli sayılmasıdır. Eşik altında kalan birkaç küçük artış, toplandığında projeyi Ek-2 ya da Ek-1 kapsamına taşıyabilir. Eşik değerlerin kendisi de sabit değildir: güneş ve rüzgâr kalemleri 2025 ve 2026 değişiklikleriyle güncellenmiştir, bu yüzden toplam bugünkü eşiklere göre sınanır. Yürürlük tarihleri mevzuat değişiklik arşivi ve mevzuat son tarihler takvimi üzerinden izlenebilir.

Dördüncü kontrol: proje sahibi değişikliği bildirildi mi?

21 inci madde, başlığıyla birlikte 05.03.2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir. Maddeye göre proje sahibinin herhangi bir nedenle değişmesi durumunda projenin yeni sahibi; devre konu bilgi ve belgeleri, nihai ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası ile eklerinin kendi taahhüdü altında olduğunu belirten taahhütnameyi, taahhüdü imzalayan yetkilinin noter onaylı imza sirkülerini ve onaylı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesini 90 takvim günü içerisinde ilgili il müdürlüğüne sunmakla yükümlüdür. Aynı fıkra, devir tarihinden itibaren önceki sahibin taahhüt ve yükümlülüklerinin başka bir işleme gerek kalmaksızın yeni sahip tarafından üstlenilmiş sayılacağını düzenler.

İkinci fıkra unvan değişikliği için aynı süreyi ve benzer belge setini öngörür. Üçüncü fıkra ise bu başvurulara ilişkin değerlendirmenin yerinde incelemeyi müteakip ilgili il müdürlüğünce yapılacağını belirtir. Yerinde inceleme şartı, bu bölümü ikinci kontrolle birleştirir: sahadaki durumun dosyayla örtüşmemesi, devir başvurusunun değerlendirildiği aşamada görünür hâle gelir. Devralma sırasındaki şebeke, arazi ve teknik dosya kontrolleri GES projesi devralırken inceleme yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Beşinci kontrol: izleme kaydı tutulmuş mu?

18 inci madde, Bakanlığın “ÇED Olumlu” kararı verilen projelerde nihai ÇED raporunda veya proje tanıtım dosyasında taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izlediğini ve nihai ÇED raporuna esas proje ilerleme raporlarında belirtilen iş ve işlemlerin doğruluğunu kontrol ettiğini düzenler. Proje ilerleme raporu, 4 üncü maddede, ÇED raporu hazırlanarak karar alındıktan sonra komisyonca belirlenen periyotlarda yatırımın inşaat dönemine ilişkin gelişmeleri içeren rapor olarak tanımlanmıştır.

Bu kalem bir evrak kontrolü gibi görünse de kararın geçerliliğiyle doğrudan ilişkilidir: izleme kaydı, yatırıma ne zaman başlandığının ve taahhütlerin hangi aşamada yerine getirildiğinin yazılı izidir. Yükümlülüğün ayrıntısı proje ilerleme raporu yazısında anlatılmıştır.

Örtüşmezlik bulunursa hangi usul devreye girer?

Bulgu Devreye giren usul Dayanak
Üniteler karara esas alan içinde kaymış, kapasite artışı yok Alansal revizyon; yöntem Bakanlıkça belirlenir, proje revizyon başvuru bedeli ödenir m.24/1-g, m.4/1-kk
Kapasite veya alan büyümüş Toplam hangi listede kalıyorsa 8 inci veya 16 ncı madde kapsamında başvuru; etkiler kümülatif değerlendirilir m.20/1, m.20/2
Proje sahibi değişmiş, bildirim yapılmamış 90 takvim günü içinde il müdürlüğüne sunum; değerlendirme yerinde incelemeden sonra m.21/1, m.21/3
5 yıl geçmiş, yatırıma başlanmamış, mücbir sebep yok Karar geçersiz sayılır ve ilan edilir m.14/5, m.17/2
Karar alınmadan faaliyete başlanmış Faaliyet süre verilmeksizin durdurulur m.19/1-a

Beş satırın tamamında ortak nokta, kararın varlığının değerlendirmeyi bitirmemesidir. 6 ncı maddenin üçüncü fıkrası, karar alınmadıkça teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceğini ve yatırıma başlanamayacağını düzenler; bu zincirde kararın geçerli olması da aynı derecede belirleyicidir. Değerlendirmenin kapsamı teknik ve risk değerlendirmesi sayfasında, dosya hazırlama tarafı ise ÇED raporu sayfasında tanımlanmıştır.

Sık sorulan sorular

ÇED Olumlu kararının geçerlilik süresi nedir?

Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin beşinci fıkrası ile 17 nci maddesinin ikinci fıkrası, karar verilen proje için 5 yıl içinde mücbir sebep bulunmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda kararın geçersiz sayılacağını düzenler. Geçersiz sayılan kararlar Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfasında ilan edilir.

Türbin veya panel yerleşimi kaydırıldığında yeni ÇED gerekir mi?

Kaydırma karara esas ÇED proje alanı sınırları içinde kalıyor ve kapasite artışı içermiyorsa, konu 24 üncü maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki alansal revizyondur; uygulanacak yöntem Bakanlıkça belirlenir ve proje revizyon başvuru bedeli ödenir. Bu bent Resmî Gazete 05.03.2026 / 33187 ile eklenmiştir.

Küçük kapasite artışları birikir mi?

20 nci madde, her bir kapasite artışı miktarının mevcut proje kapasitesiyle toplanmasını düzenler. Toplam Ek-1 eşiğinde ve üzerindeyse 8 inci madde, Ek-2 eşiğinde ve üzerindeyse 16 ncı madde kapsamında başvuru yapılır.

Proje devralındığında ÇED taahhütleri kimde kalır?

21 inci maddenin birinci fıkrası, devir tarihinden itibaren önceki sahibin taahhüt ve yükümlülüklerinin başka bir işleme gerek kalmaksızın yeni sahip tarafından üstlenilmiş sayılacağını düzenler. Belgeler 90 takvim günü içerisinde ilgili il müdürlüğüne sunulur.

Yargı kararı her hâlde mücbir sebep sayılır mı?

4 üncü maddedeki mücbir sebep tanımı, idari yargı kararlarını projenin tamamının yapılmasını etkileyecek şekilde yürütmenin durdurulması veya iptal kararı bulunması koşuluyla kapsar. Tanım ayrıca sebebin karar geçerlik süresi içinde yatırıma başlanılmasına doğrudan engel teşkil etmesini arar.

Resmî kaynaklar

  • Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği — Resmî Gazete 29.07.2022 / 31907 (değişiklikler: 26.06.2025 / 32938 ve 05.03.2026 / 33187): mevzuat.gov.tr
  • Çevre Kanunu (2872 sayılı) — Resmî Gazete 11.08.1983 / 18132

İlgili içerikler