Kısa cevap: Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik (RG 08.06.2010/27605), saha ve tesislerin mülkiyeti değiştiğinde yeni saha veya tesis sahibinin yönetmeliğin getirdiği yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlü olduğunu açıkça söyler (m.38). Faaliyet sahibi değiştiğinde de yeni sahip, değişiklikten sonra en geç bir ay içinde Faaliyet Ön Bilgi Formunu Kirlenmiş Sahalar Bilgi Sisteminde doldurarak il müdürlüğüne bildirir (m.9/2). Bu nedenle bir tesisi ya da araziyi devralmadan önce sahanın bu yönetmelik kapsamındaki durumunun incelenmesi, satın alma kararının bir parçasıdır.

Yönetmelik neyi düzenler?

Yönetmelik toprak kirliliğinin önlenmesini, kirlenmenin mevcut olduğu veya olması muhtemel sahaların ve sektörlerin tespitini ve kayıt altına alınmasını, kirlenmiş toprakların ve sahaların temizlenmesini ve izlenmesini düzenler (m.1, m.2). Genel esaslar maddesine göre kirlenme riski bulunan sahalarda Çevre Kanunu’nun 8 inci maddesi gereğince ilgililer, kirlenmiş sahalarda ise kirletenler; kirlenmeyi durdurmak, boyutunu tespit etmek ve etkilerini gidermek için gerekli harcamaları karşılamakla yükümlüdür (m.5/1-b).

Devirde iki ayrı hüküm: mülkiyet ve faaliyet sahibi

Durum Hüküm Dayanak
Saha veya tesisin mülkiyeti değişirse Yeni saha/tesis sahibi yönetmeliğin getirdiği yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür m.38/1
Faaliyet sahibi değişirse En son faaliyet sahibi, değişiklikten sonra en geç bir ay içinde Faaliyet Ön Bilgi Formunu Kirlenmiş Sahalar Bilgi Sisteminde doldurarak il müdürlüğüne bildirir m.9/2
Faaliyette değişiklik olursa Faaliyet sahibi, formdaki bilgiler kapsamındaki değişikliği en geç bir ay içinde aynı yolla bildirir m.9/1

İlk hüküm mülkiyete, ikinci hüküm faaliyete bağlıdır. Bir tesisin hem arazisini hem işletmesini devralan alıcı için iki hüküm birlikte uygulanır.

Faaliyet Ön Bilgi Formu: hangi tesisler doldurur?

Yönetmeliğin Ek-2’sindeki Tablo 2’de yer alan faaliyetleri yürüten mevcut ve yeni başlayacak faaliyet sahipleri, Ek-3’teki Faaliyet Ön Bilgi Formunu Kirlenmiş Sahalar Bilgi Sisteminde doldurarak il müdürlüğüne bildirir; form ayrıca yazılı ve imzalı olarak da iletilir (m.8/1, m.8/3). İl müdürlüğünce onaylanan formlar Bakanlıkça Potansiyel Kirlenmiş Sahalar Listesine dahil edilir (m.8/5).

Bu kayıt devralan için bir bilgi kaynağıdır: satın alınacak tesisin bu listede olup olmadığı, formun güncel olup olmadığı ve sahanın şüpheli saha süreçlerine (m.10-12) girip girmediği, devir öncesi incelemenin soruları arasındadır. Devralınan tesisin çevre izni tarafı için çevre izin ve lisans sayfasına bakılabilir.

Devir öncesi incelemede yönetmelikten çıkan sorular

Aşağıdaki sorular yönetmeliğin maddelerinden doğrudan çıkar; her birinin cevabı devralınacak yükümlülüğün kapsamını belirler.

  • Tesisin faaliyeti Ek-2 Tablo 2 kapsamında mı ve Faaliyet Ön Bilgi Formu bildirilmiş mi? (m.8)
  • Faaliyette son bildirimden sonra değişiklik oldu mu ve bir ay içinde bildirildi mi? (m.9/1)
  • Saha Potansiyel Kirlenmiş Sahalar Listesinde ya da şüpheli saha listesinde mi? (m.8/5, m.10)
  • Sahada kirlenme tespit edildiyse kirletenin kim olduğu belli mi? Harcama yükümlülüğü kirletene aittir (m.5/1-b).

Bu yazı bir hukuki görüş değildir; sözleşmede sorumluluğun nasıl paylaştırılacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Yaptırım

Yönetmeliğe aykırı davrananlar hakkında Çevre Kanunu’nda öngörülen idari yaptırımlar uygulanır (m.39/1). Bu yazıda ceza tutarı verilmemiştir.

Sık sorulan sorular

Satın aldığım arazide geçmişten kalan toprak kirliliği varsa yükümlülük kime geçer?

Yönetmeliğin 38 inci maddesine göre saha ve tesislerin mülkiyeti değiştiğinde yeni saha/tesis sahibi bu yönetmeliğin getirdiği yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür. Kirlenmiş sahalarda harcamaları karşılama yükümlülüğü ise kirletenlere aittir (m.5/1-b).

Tesisi devralınca ne zamana kadar bildirim yapılır?

Faaliyet sahibinin değişmesi durumunda en son faaliyet sahibi, değişikliğin gerçekleşmesinden sonra en geç bir ay içinde Faaliyet Ön Bilgi Formunu Kirlenmiş Sahalar Bilgi Sisteminde doldurarak il müdürlüğüne bildirir (m.9/2).

Faaliyet Ön Bilgi Formunu hangi tesisler doldurur?

Yönetmeliğin Ek-2, Tablo 2’sinde yer alan faaliyetleri yürüten mevcut ve yeni başlayacak faaliyet sahipleri (m.8/1).

Toprak kirliliği yönetmeliği hâlâ yürürlükte mi?

Evet. Yönetmelik 08.06.2010 tarihli ve 27605 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve değişiklikleriyle birlikte yürürlüktedir; 31/5/2005 tarihli Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğini yürürlükten kaldırmıştır (m.40).

Yönetmeliğe aykırılıkta hangi yaptırım uygulanır?

Çevre Kanunu’nda öngörülen idari yaptırımlar uygulanır (m.39/1).

Resmî kaynaklar

  • Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik, Resmî Gazete 08.06.2010 / 27605 — m.1, m.5, m.8, m.9, m.10, m.38, m.39, m.40 (mevzuat.gov.tr, konsolide metin)
  • 2872 sayılı Çevre Kanunu, m.8 (mevzuat.gov.tr)

İlgili içerikler