Kısa cevap: ÇED kararlarına karşı dava, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun ivedi yargılama usulüne tabidir (İYUK m.20/A-1-e). Bu usulde dava açma süresi otuz gündür, idareye başvurmak dava süresini durdurmaz ve yürütmenin durdurulması talebi hakkında verilen karara itiraz edilemez (m.20/A-2). Karar sürecin içinde etkilemek isteyenler için yol, görüş bildirmektir: ÇED başvurusu ve ÇED raporu ilan edildiğinde görüş ve öneriler il müdürlüğüne ya da Bakanlığa verilebilir ve komisyon bunları dikkate alır (ÇED Yönetmeliği m.8/4, m.11/4).

Karar verilmeden önce: görüş bildirme

  • Başvuru aşaması: ÇED sürecinin başladığı, başvuru dosyasının halkın görüşüne açıldığı ve süreç tamamlanana kadar görüş ve önerilerin il müdürlüğüne veya Bakanlığa verilebileceği Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfasında ilan edilir; il müdürlüğü askıda ilan, anons ve benzeri yollarla da duyurur (ÇED Yönetmeliği m.8/4).
  • Halkın katılımı toplantısı: projeden etkilenmesi muhtemel yerde toplantı düzenlenir ve duyurulur (m.9). Ayrıntı: halkın katılımı toplantısı.
  • ÇED raporu aşaması: ilgililer ÇED raporu ilan edildikten sonra rapor hakkındaki görüş ve önerilerini Bakanlığa veya il müdürlüğüne bildirebilir; bu görüşler komisyon tarafından dikkate alınır (m.11/4).

Bu aşamadaki görüş bir dava değildir; kararın içeriğine yön vermenin yönetmelikte tanımlı yoludur.

Karar verildikten sonra: ilan

Karar Nasıl duyurulur Dayanak
“ÇED Olumlu” veya “ÇED Olumsuz” (ÇED raporu sonrası) Karar tarihinden itibaren Bakanlık ve il müdürlüğü internet sitesinde süresiz, askıda 30 takvim günü ilan ÇED Yönetmeliği m.14/4
Proje tanıtım dosyası sonrası karar Karar ilgililere bildirilir; il müdürlüğü internet sayfasında süresiz ve askıda 30 takvim günü ilan ÇED Yönetmeliği m.17/1

Dava: ivedi yargılama usulü

İYUK’un 20/A maddesi, 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararları ivedi yargılama usulüne bağlar. Bu usulde (m.20/A-2):

Konu Kural
Dava açma süresi Otuz gün (genel süre idare mahkemelerinde altmış gündür, m.7/1)
İdareye başvuru Üst makama başvurma (m.11) uygulanmaz; başvuru dava süresini durdurmaz
İlk inceleme Yedi gün içinde yapılır, dilekçe tebliğe çıkarılır
Savunma süresi Tebliğden itibaren on beş gün; bir defa en fazla on beş gün uzatılabilir
Yürütmeyi durdurma kararına itiraz Edilemez
Karar süresi Dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay
Temyiz Nihai karar tebliğinden itibaren on beş gün içinde

Sürenin hangi tarihten başladığı, davayı açanın konumuna göre (karar kendisine bildirilen proje sahibi ya da kararı ilandan öğrenen üçüncü kişi) ayrıca değerlendirilir; İYUK’un genel kuralı yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günü esas alır (m.7/2-a). Süre hesabı için avukat görüşü alınmalıdır.

Yürütmenin durdurulması

Dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27/1). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m.27/2). İvedi yargılamada bu karara itiraz yolu yoktur (m.20/A-2-e).

Proje sahibi açısından ne anlama gelir?

ÇED Olumlu kararı ilan edildikten sonra da dava konusu olabilir. Dava açılması kararı tek başına durdurmaz; durdurma için mahkemenin yürütmeyi durdurma kararı gerekir. Süreç içinde verilen görüşler komisyonca dikkate alındığından (m.11/4), çekinceleri rapor aşamasında görmek ve yanıtlamak proje sahibinin elindeki yoldur. Kararın sahadaki projeyle örtüşmesi ayrı bir konudur: ÇED kararı ve sahadaki proje.

Sık sorulan sorular

ÇED kararına karşı dava açma süresi kaç gün?

Otuz gün. ÇED sonucu alınan kararlar İYUK m.20/A kapsamındaki ivedi yargılama usulüne tabidir ve bu usulde dava açma süresi otuz gündür.

Bakanlığa itiraz dilekçesi vermek dava süresini durdurur mu?

Hayır. İvedi yargılama usulünde İYUK’un üst makama başvurmayı düzenleyen 11 inci maddesi uygulanmaz (m.20/A-2-b); bu yüzden idareye yapılan başvuru dava süresini durdurmaz.

Dava açılınca proje durur mu?

Kendiliğinden durmaz (İYUK m.27/1). Durması için mahkemenin yürütmenin durdurulmasına karar vermesi gerekir; bunun için telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır (m.27/2).

Yürütmeyi durdurma kararına itiraz edilebilir mi?

İvedi yargılama usulünde edilemez (İYUK m.20/A-2-e).

ÇED kararı nerede ilan edilir?

ÇED Olumlu veya ÇED Olumsuz kararı Bakanlık ve il müdürlüğü internet sitesinde süresiz, askıda 30 takvim günü ilan edilir (ÇED Yönetmeliği m.14/4).

Bu yazı genel bilgi verir; belirli bir dava için hukuki görüş yerine geçmez.

Resmî kaynaklar

  • İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577), Resmî Gazete 20.01.1982 / 17580 — m.7, m.11, m.20/A, m.27 (mevzuat.gov.tr)
  • Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Resmî Gazete 29.07.2022 / 31907 — m.8/4, m.9, m.11/4, m.14/4, m.17/1 (mevzuat.gov.tr). Tam metin: ÇED Yönetmeliği

İlgili içerikler