Kısa cevap: ÇED raporunu her firma hazırlayamaz. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, proje tanıtım dosyası, ÇED başvuru dosyası, ÇED raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşların Bakanlıktan ÇED yeterlik belgesi almakla yükümlü olduğunu düzenler. Firma seçiminde ilk adım bu belgenin var olduğunu değil, bugün geçerli olduğunu doğrulamaktır.

Mevzuat ne diyor: ÇED raporunu kim hazırlayabilir?

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 26 ncı maddesi şu hükmü taşır:

“Proje tanıtım dosyası, ÇED başvuru dosyası, ÇED raporu ve proje ilerleme raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşlar Bakanlıktan yeterlik belgesi almakla yükümlüdürler. Yeterlik belgesinin verilmesi, yeterlik belgesi verilen kurum/kuruluşların denetimi ve belgenin iptal edilmesi ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir.”

Yani dört belge türü de yeterlik belgesine bağlıdır. Maddenin ikinci cümlesindeki “Bakanlıkça düzenlenir” ifadesinin karşılığı Çevresel Etki Değerlendirmesi Yeterlik Belgesi Tebliğidir.

ÇED yeterlik belgesi ile çevre danışmanlık yeterliği aynı şey değil

Bu, firma seçiminde en sık yapılan karışıklıktır. İki ayrı hizmet, iki ayrı mevzuat, iki ayrı belge:

ÇED yeterliği Çevre yönetimi hizmeti yeterliği
Dayanak: ÇED Yönetmeliği md. 26 ve ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği Dayanak: Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik
Kapsam: PTD, ÇED başvuru dosyası, ÇED raporu, proje ilerleme raporu Kapsam: işletmelerin çevre yönetimi hizmeti, çevre görevlisi istihdamı ve danışmanlık
Tipik an: yatırım kararı ve izin öncesi Tipik an: tesis işletmedeyken, süreklilik arz eden hizmet

Bir firmanın çevre danışmanlık yeterliği olması, o firmanın ÇED raporu hazırlayabileceği anlamına gelmez; tersi de doğrudur. Bir firma ikisine birden sahip olabilir, ama bu iki ayrı belgedir ve ayrı ayrı doğrulanır. Teklif alırken hangi belgeden söz edildiğini netleştirin.

Belgeyi doğrulamanın yolu: Bakanlığın kendi yayını

ÇED Yeterlik Belgesi Tebliği, belgenin durumunun kamuya açık biçimde duyurulmasını öngörür: ÇED yeterlik belgesi alan, askıya alınan veya iptal edilen kurum/kuruluş Bakanlık internet sayfasında yayımlanır.

Pratikte bunun anlamı şudur: firmanın size gönderdiği belge görüntüsü tek başına yeterli bir doğrulama değildir. Doğrulama, Bakanlığın kendi yayınından yapılır. Firmadan isteyeceğiniz asgari bilgi:

  • Belgenin tam unvana ait olduğu (şube ya da bağlı şirket değil, sözleşmeyi imzalayacak tüzel kişi)
  • Belge numarası ve geçerlilik tarihi
  • Belgenin bugün askıda olup olmadığı

“Belge var” demek yetmez: vize, askıya alma ve iptal

ÇED yeterlik belgesi süresiz bir belge değildir ve tek seferlik de değildir. Tebliğ üç mekanizma kurar:

  1. Vize. Belgenin geçerlilik süresi dolmadan, Tebliğ’de belirtilen süre aralığında vize başvurusu yapılması gerekir. Süresinde yapılmayan başvuruda ek bedel uygulanır.
  2. Askıya alma. Tebliğ’e ekli ceza puanı tablosuna göre, vize süresi içinde belirli bir ceza puanına ulaşan kurum/kuruluşun belgesi belirli bir süre askıya alınır.
  3. İptal. Ceza puanı eşiğine ikinci kez ulaşılması hâlinde belge iptal edilir. Ayrıca belgeyi almaya esas bilgi ve belgelerin yanlış, yanıltıcı ya da gerçeğe aykırı olduğunun tespiti hâlinde de belge iptal edilir.

Bu üçü, firma seçimini neden tarih kontrolü hâline getirdiğini açıklar: iki yıl önce alınmış bir belge görüntüsü, bugünün durumu hakkında hiçbir şey söylemez.

Not: bu yazıda ceza puanı eşiği, askı süresi ve vize başvuru pencereleri gibi sayısal değerler bilinçli olarak yazılmamıştır. Bu değerler Tebliğ’de değişikliğe uğrayabildiği için, güncel rakam her zaman yürürlükteki Tebliğ metninden okunmalıdır.

Firma seçerken sorulacak altı soru

Soru Neden önemli
Belge hangi tüzel kişiye ait, sözleşmeyi kim imzalayacak? Belge sahibi ile sözleşme tarafı farklıysa yükümlülük zinciri kopar.
Projem Ek-1’de mi Ek-2’de mi? Bunu neye dayandırıyorsunuz? Yanlış liste, yanlış dosya türü ve baştan kaybedilmiş süre demektir.
Hangi kurum görüşleri gerekecek ve bunları kim yürütecek? Kurum görüşü süreci, takvimin en uzun ve en az tahmin edilebilir parçasıdır.
Saha çalışmasını kim yapacak; alt yüklenici var mı? Ornitolojik gözlem, ekolojik çalışma ve ölçümler çoğu zaman uzman ekip gerektirir.
e-ÇED işlemleri vekâletle mi yürütülecek? Yetkilendirme kurulmazsa başvuru adımı fiilen başlamaz.
Dosya iade edilirse ne olacak? İade, süreci başa döndürmez ama takvimi uzatır; sorumluluğun kimde olduğu baştan yazılmalıdır.

Süreci kim yürütür: e-ÇED ve vekâlet

ÇED Yönetmeliği’nin 27 nci maddesi, ÇED sürecine ilişkin iş ve işlemlerin Çevrimiçi ÇED Süreci Yönetim Sistemi (e-ÇED) üzerinden yürütüleceğini düzenler. Uygulamada bu, yeterlik belgeli kuruluşun proje sahibi adına sistemde işlem yapabilmesi için yetkilendirme kurulmasını gerektirir. Teklif aşamasında “yetkilendirmeyi kim, ne zaman, hangi kapsamda kuracak” sorusunun cevabı yazılı olmalıdır.

Maliyeti ne belirler?

ÇED danışmanlığı için tek bir liste fiyatı yoktur; bu yüzden bu sayfada rakam verilmemektedir. Teklifler arasındaki farkı açıklayan başlıca değişkenler şunlardır:

  • Dosya türü: proje tanıtım dosyası ile ÇED raporu aynı iş değildir.
  • Sektör ve proje büyüklüğü: format ve istenen analizler buna göre değişir.
  • Kurum görüşü sayısı: sahanın çakıştığı koruma statüleri arttıkça görüş sayısı artar.
  • Saha çalışması: ornitolojik gözlem, ekolojik değerlendirme ve ölçümlerin gerekip gerekmediği.
  • Takvim: sıkıştırılmış takvim, ek kaynak demektir.

Birbirinden çok farklı iki teklif aldıysanız, önce kapsamın aynı olup olmadığını karşılaştırın: çoğu fark fiyat farkı değil, kapsam farkıdır.

Sık sorulan sorular

ÇED raporunu firma değil, proje sahibi hazırlayabilir mi?

Hayır. ÇED Yönetmeliği md. 26, dosyayı ve raporu hazırlayacak kurum ve kuruluşların Bakanlıktan yeterlik belgesi almasını zorunlu tutar.

Çevre danışmanlık firmamız var, ÇED raporumuzu da o hazırlayabilir mi?

Ancak o firmanın ayrıca ÇED yeterlik belgesi varsa. Çevre yönetimi hizmeti yeterliği ayrı bir mevzuata dayanır ve ÇED dosyası hazırlama yetkisi vermez.

Firmanın belgesi geçerli mi, nereden bakarım?

Tebliğ, ÇED yeterlik belgesi alan, askıya alınan veya iptal edilen kurum/kuruluşun Bakanlık internet sayfasında yayımlanmasını öngörür. Doğrulamayı firmanın gönderdiği görüntüden değil, Bakanlığın kendi yayınından yapın.

Şehir fark eder mi, Ankara’daki bir firma başka ildeki projeyi yapabilir mi?

Yeterlik belgesi il bazlı bir belge değildir; belgeli bir kuruluş il sınırına bakılmaksızın dosya hazırlayabilir. Seçimde belirleyici olan şehir değil, belgenin geçerliliği ve sektör deneyimidir. Buna karşılık saha çalışması gerektiren işlerde ekibin sahaya erişimi takvimi etkiler.

Proje tanıtım dosyası için de yeterlik belgesi gerekir mi?

Evet. md. 26 proje tanıtım dosyasını da açıkça sayar.

Resmî kaynaklar

Bu sayfadaki mevzuat künyeleri ve hükümleri 28.10.2026 tarihinde Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi nüshalarından okunmuştur. Mevzuat değişebilir; karar vermeden önce yürürlükteki metni kontrol edin. Bu yazı hiçbir firma hakkında değerlendirme içermez ve hukuki görüş değildir.

İlgili içerikler