Kısa cevap: Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği (RG 14.01.2025/32782) 1/12/2025’te yürürlüğe girdi ve Ek-1 ile Ek-2’deki faaliyetleri yürüten işletmeleri kapsar (m.2, m.26). Ek-1’deki tesisler için yönetmeliğin aracı “SYD belgesi”dir; SYD, sanayide yeşil dönüşüm anlamına gelir (m.4). Yönetmeliğe göre SYD belgesi alacak tesislerde çevre izin ve lisans sürecinin tamamlanması için SYD belgesi gerekir ve bilgi ve belgeler çevre izin ve lisans başvurusuyla eş zamanlı sunulur (m.8/2). Yani bu rejim çevre izninin yerine geçmez; çevre izninin tamamlanmasına bağlanır.
Yönetmelik hangi tesisleri kapsıyor?
Yönetmelik, Ek-1 ve Ek-2’de yer alan faaliyetlerin gerçekleştirildiği işletmeleri kapsar; millî güvenlik kapsamındaki kurumlar ile araştırma-geliştirme ve yeni ürün ya da süreç testi için kullanılan işletmeler veya işletme bölümleri kapsam dışıdır (m.2). Ek-1 “SYD Belgesi Faaliyet Kategorileri” başlığını taşır ve altı ana grup içerir:
| Ek-1 grubu | Örnek kalem (Ek-1 lafzından) |
|---|---|
| 1. Enerji üretimi | Yakma sistemi anma ısıl gücü 50 MW ve üzerinde olan tesisler; rafineriler; kok üretimi; gazlaştırma, sıvılaştırma veya piroliz |
| 2. Metal üretimi ve işlenmesi | Metal cevheri kavurma ve sinterleme; pik demir ve çelik üretimi; demir metallerinin işlenmesi |
| 3. Mineral endüstrisi | Çimento, kireç ve magnezyum oksit üretimi |
| 4. Kimya endüstrisi | Kimyasal üretim faaliyetleri |
| 5. Atık yönetimi | Ek-1’in 5.1 ve devamındaki atık işleme faaliyetleri |
| 6. Diğer faaliyetler | 6.1 ve devamındaki sınai üretim faaliyetleri |
Ek-1’in giriş notuna göre eşik değerler genel olarak üretim kapasitesini veya üretim miktarını gösterir; aynı tesiste aynı alt başlık kapsamında birden fazla faaliyet yürütülüyorsa kapasiteler toplanır. Ek-2 ise organik solvent kullanılan faaliyetleri (örneğin yapışkan kaplama ve kaplama faaliyetleri) listeler. Bir tesisin kapsama girip girmediği, faaliyet kodu ve kapasitesi Ek-1’deki kalemle karşılaştırılarak belirlenir; bu yazı bütün eşikleri aktarmaz, güncel Ek metni esas alınmalıdır.
Kapasite eşiğinin altında üretim yapan Ek-1 tesisleri de isterse başvuru yapabilir (m.10/2).
Çevre izniyle ilişkisi: madde 8
Yönetmeliğin işletmeci yükümlülüklerini düzenleyen 8 inci maddesi, bu rejimi çevre izni sürecine doğrudan bağlar.
| Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|
| Ek-1 ve Ek-2 faaliyetlerini yürüten işletmeci, Bakanlıkça belirlenen sektörel takvim doğrultusunda elektronik sisteme kayıt olur ve bilgilerini her yıl 1 Nisan’a kadar günceller | m.8/1 |
| SYD belgesi alacak tesis, istenen bilgi ve belgeleri çevre izin ve lisans belge başvurusuyla eş zamanlı sunar; çevre izin ve lisans sürecinin tamamlanması için SYD belgesi gerekir | m.8/2 |
| SYD belgesi olan tesis, belge şartlarına göre faaliyet gösterir; çevre izin ve/veya lisans belgesi yenilenirse otuz gün içinde Bakanlığa bilgi verir ve SYD belgesini yeniler | m.8/3-a, b |
Çevre izni sürecinin genel işleyişi için çevre izin ve lisans sayfasına bakılabilir.
SYD belgesi nasıl alınır ve nasıl sınıflandırılır?
Başvuru, Ek-1’deki tesislerin işletmecileri tarafından Bakanlığın sistemine elektronik ortamda, Ek-3’teki bilgi, belge ve raporlarla yapılır; başvuru dosyası Bakanlıkça otuz gün içinde incelenir (m.10/1, m.10/3, m.10/4).
Belge, tesisin mevcut en iyi tekniklere (MET) uyumuna göre puanlanır ve A (100 puan), B (90-99), C (80-89), D (70-79), E (60-69), F (50-59) kategorilerinden biriyle düzenlenir (m.9/2). Bir işletmenin Ek-1 kapsamında birden fazla faaliyeti varsa faaliyet kodu ve kategorisi belirtilerek tek bir SYD belgesi düzenlenir (m.9/4). Yeni tesis açısından en önemli hüküm şudur: tesisler en az D seviyesinde SYD belgesi alacak şekilde planlanır, tasarlanır ve inşasına başlanır (m.9/6).
Bu son hüküm yatırım kararını doğrudan etkiler: tasarım aşamasında MET’e uyum ele alınmazsa tesis, işletmeye geçtikten sonra değil, planlama aşamasında yönetmelikle çelişir.
Belgenin yenilenmesi ve işletme değişiklikleri
Çevre izin ile çevre izin ve lisans belgelerinin yenilenmesini takiben en geç otuz gün içinde, Ek-3’teki hususlara göre SYD belgesi yenileme başvurusu yapılır (m.12/1). İşletmenin unvanı veya vergi numarası değişirse geçerlilik süresi değişmeden belge yeniden düzenlenir; yalnız sahiplik, ortaklık yapısı değişirse ya da işletme kiralanırsa ilgili bilgi ve belgeler Bakanlık talep ettiğinde sunulmak üzere işletmede saklanır (m.12/2-3). Tesis devralırken bu madde, devir incelemesinin kontrol listesine girer.
Yaptırım
Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket eden işletmeler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesinde yer alan idari yaptırımlar uygulanır (m.23/1). Bu yazıda ceza tutarı verilmemiştir; tutar için Kanun’un güncel metni esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği ne zaman yürürlüğe girdi?
Yönetmelik 14.01.2025 tarihli ve 32782 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı; 26 ncı maddesine göre 1/12/2025 tarihinde yürürlüğe girdi.
SYD belgesi ne demek?
SYD, yönetmeliğin tanımlar maddesinde “sanayide yeşil dönüşüm” olarak tanımlanır (m.4). SYD belgesi, Ek-1’deki tesisler için mevcut en iyi tekniklere uyum durumuna göre A’dan F’ye kategorilendirilen belgedir (m.9).
SYD belgesi çevre izninin yerine mi geçiyor?
Hayır. SYD belgesi alacak tesislerde bilgi ve belgeler çevre izin ve lisans başvurusuyla eş zamanlı sunulur ve çevre izin ve lisans sürecinin tamamlanması için SYD belgesi gerekir (m.8/2). İki süreç birbirine bağlıdır.
Kapasite eşiğinin altındaki tesis başvurabilir mi?
Evet. Ek-1’deki faaliyet kategorilerinden kapasite eşiğinin altında üretim yapan tesislerin işletmecileri de başvuru yapabilir (m.10/2).
Yeni kurulacak tesis için asgari seviye var mı?
Var. Tesisler en az D seviyesinde SYD belgesi alacak şekilde planlanır, tasarlanır ve inşasına başlanır (m.9/6). D seviyesi 70-79 puan aralığıdır (m.9/2).
Resmî kaynaklar
- Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği, Resmî Gazete 14.01.2025 / 32782 — m.2, m.4, m.8, m.9, m.10, m.12, m.23, m.26; Ek-1 ve Ek-2 (mevzuat.gov.tr)
- Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, Resmî Gazete 10.09.2014 / 29115 (mevzuat.gov.tr)
- 2872 sayılı Çevre Kanunu, m.20 (mevzuat.gov.tr)