Kısa cevap: Sanayi tesisleri, işyerleri ve santraller çevresel gürültü bakımından Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliğine (RG 30.11.2022/32029) tabidir. Yönetmeliğe göre endüstri tesisleri ve işyerleri İl Müdürlüğünün istediği akustik raporları hazırlatmak, rapordaki gürültü azaltım tedbirlerine uymak ve gerektiğinde sürekli gürültü ölçüm sistemi kurmakla yükümlüdür (m.6). Akustik raporu, Bakanlıktan yeterlik belgesi almış kurumlar hazırlar (m.18/2). Endüstri tesisleri ayrıca Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir (m.12/2); yönetmeliğe aykırılıkta Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesindeki idari yaptırımlar uygulanır (m.20).
Yönetmelik hangi tesisleri kapsıyor?
Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği; endüstriyel faaliyetler, ulaşım, şantiyeler, müzik yayını yapan yerler ve işyerlerinden kaynaklanan çevresel gürültü ile titreşimi kapsar (m.2). Konut içi ve komşu gürültüsü, çalışanların işyerinde maruz kaldığı gürültü ve askerî faaliyetler kapsam dışıdır. Yani bir fabrikanın, bir enerji santralinin ya da inşaat hâlindeki bir tesisin çevreye yaydığı gürültü bu yönetmeliğin konusudur; çalışanın kulağına gelen gürültü ise iş sağlığı mevzuatının konusudur.
Yönetmelik, endüstri tesisleri için ayrı bir bağ kurar: endüstri tesisleri Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği hükümleri kapsamında değerlendirilir (m.12/2). Çevre izni süreci için çevre izin ve lisans sayfasına bakılabilir.
Tesisin yükümlülükleri: madde 6
Endüstri tesisleri ve işyerlerinin sorumlulukları yönetmeliğin 6 ncı maddesinde beş bent hâlinde sayılmıştır.
| Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|
| Faaliyeti çevresel gürültü ve titreşime asgari düzeyde neden olacak şekilde yürütmek | m.6/1-a |
| İl Müdürlüğünün istediği akustik raporları hazırlatmak ve Bakanlık veri tabanına girişini yapmak | m.6/1-b |
| Akustik raporlarda belirlenen gürültü azaltım tedbirlerine uymak | m.6/1-c |
| İlgili idarenin talebiyle gürültü haritalarının hazırlanması için gerekli verileri vermek | m.6/1-ç |
| İl Müdürlüğünün talebiyle sürekli gürültü ölçüm/kontrol/izleme sistemi ve ses gücü sınırlayıcı sistemler kurmak | m.6/1-d |
Aynı yönetmeliğin 12 nci maddesi tesis tasarımına da dokunur: çevreye yayılan gürültünün azaltılması için mevcut en iyi teknikler uygulanır (m.12/3), gürültü kaynağı ekipman mümkün olduğunca kapalı ortamda tutulur ve açıkta kalması zorunlu soğutma fanı, klima, havalandırma, jeneratör gibi kaynaklar için hava yoluyla iletimi azaltan tedbirler alınır (m.12/6). Ek gürültü kontrol tedbirleri akustik raporlarda belirlenir (m.12/5).
Akustik rapor: ne zaman, kim hazırlar, ne zaman güncellenir?
Akustik rapor, yönetmeliğin tanımlar maddesinde öngörülen çevresel gürültü düzeylerini belirleyen ve sınır değerlerin aşılıp aşılmadığını gösteren rapor olarak tanımlanır (m.4/1-b). Planlanan ve mevcut gürültü kaynakları için hazırlama usul ve esasları yönetmeliğin Ek-5’indedir (m.9/1).
| Soru | Hüküm | Dayanak |
|---|---|---|
| Ne zaman istenir? | İl Müdürlüğü istediğinde tesis hazırlatır; ilgili idare ihtiyaç hâlinde kaynağa özgü akustik rapor isteyebilir | m.6/1-b, m.9/2 |
| Raporda ne belirlenir? | Çevresel gürültü düzeyi ve gürültü azaltım tedbirleri; idare talep ederse gürültü modelleme çalışması yapılır | m.9/3, m.9/4 |
| Kim hazırlar? | Ek-7’deki ölçüm standartlarına göre Bakanlıktan yeterlik belgesi almış kurumlar; raporu hazırlayan kişilerin Bakanlık eğitimleri kapsamında yetkinlik belgesi olması gerekir | m.18/1, m.18/2 |
| Ne zaman güncellenir? | Gürültü kaynağında veya gürültü azaltım koşullarında değişiklik olduğunda | m.9/5 |
Güncelleme hükmü, işletmedeki tesise yeni ünite ekleyen ya da ekipman değiştiren sanayici için önemlidir: kaynak değiştiğinde mevcut akustik rapor kendiliğinden geçerli kalmaz.
Santral ve inşaat aşaması: şantiye gürültüsü
Bir santralin ya da tesisin inşaat dönemi ayrı bir başlıktır. Yerleşim alanlarında çevresel gürültüye neden olan şantiye faaliyetleri Ek-2’deki hükümler çerçevesinde yürütülür ve şantiyeden yayılan gürültünün kontrolü için azaltım tedbirleri uygulanır (m.13/1-2). Tatil beldeleri ve turistik alanlardaki şantiyeler için ilave tedbirleri ilgili idare belirler (m.13/3). Sınır değerler Ek-2’de yer alır; bu yazı sınır değer tablolarını aktarmaz, değerler için yönetmeliğin eki esas alınmalıdır.
Rüzgâr santrallerinde gürültü ve akustik değerlendirmenin proje geliştirme içindeki yeri için RES proje geliştirme sayfasına bakılabilir.
Gürültü haritaları ve izleme
Farklı kaynaklardan yayılan gürültünün il bazında toplu değerlendirilmesi için stratejik gürültü haritaları hazırlanır ve beş yılda bir güncellenir (m.7/2-3). Tesisin bu haritalarla ilişkisi veri tarafındadır: ilgili idare talep ederse tesis harita için gerekli verileri vermekle yükümlüdür (m.6/1-ç). Yerleşim alanlarında çevresel gürültü düzeyi Ek-2’deki Tablo 6 formatına göre izlenir; izleme ve denetim programlı veya programsız yapılır (m.19).
Yaptırım
Yönetmelik hükümlerine aykırı davrananlar hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesinde öngörülen idari yaptırımlar uygulanır (m.20/1). Bu yazıda ceza tutarı verilmemiştir; tutar için Kanun’un güncel metni esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Akustik rapor her tesis için zorunlu mu?
Yönetmelik akustik raporu her tesis için kendiliğinden zorunlu tutmaz; endüstri tesisleri ve işyerleri İl Müdürlüğünün istediği akustik raporları hazırlatmakla yükümlüdür (m.6/1-b) ve ilgili idare ihtiyaç hâlinde kaynağa özgü rapor isteyebilir (m.9/2).
Akustik raporu kim hazırlayabilir?
Ek-7’deki ölçüm standartlarına göre Bakanlıktan yeterlik belgesi almış kurumlar hazırlar (m.18/2). Raporu hazırlayan kişilerin de Bakanlık tarafından düzenlenen veya düzenlettirilen eğitimler kapsamında alınmış yetkinlik belgesine sahip olması gerekir (m.18/1).
Tesise yeni ekipman eklenince akustik rapor yenilenir mi?
Gürültü kaynağında veya gürültü azaltım koşullarında değişiklik olması hâlinde akustik raporlar güncellenir (m.9/5).
Çevresel gürültü ile çevre izni arasında bağ var mı?
Var. Yönetmeliğin 12 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre endüstri tesisleri, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği (RG 10.09.2014/29115) hükümleri kapsamında değerlendirilir.
Çalışanların maruz kaldığı gürültü bu yönetmeliğin konusu mu?
Hayır. Çalışanların işyerinde maruz kaldığı gürültü yönetmeliğin kapsamı dışındadır (m.2); yönetmelik, faaliyetin çevreye yaydığı gürültü ve titreşimi düzenler.
Resmî kaynaklar
- Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği, Resmî Gazete 30.11.2022 / 32029 — m.2, m.4, m.6, m.7, m.9, m.12, m.13, m.18, m.19, m.20 ve ekleri (mevzuat.gov.tr)
- Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, Resmî Gazete 10.09.2014 / 29115 (mevzuat.gov.tr)
- 2872 sayılı Çevre Kanunu, m.20 (mevzuat.gov.tr)