Kısa cevap: Bir üretim veya tüketim tesisinin iletim sistemine bağlanması için yeni bir iletim tesisi ve hattı gerekiyorsa ve TEİAŞ’ın yeterli finansmanı yoksa ya da yatırımı zamanında planlayamıyorsa, bu yatırım bağlantı talep eden tüzel kişilerce müştereken yapılabilir veya finanse edilebilir (Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği m.20/1). Maliyet, tarafların bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarındaki anlaşma güçleri oranında paylaşılır (m.20/2). Tesisin mülkiyeti ve işletme sorumluluğu TEİAŞ’a geçer; yatırım tutarı, peşin ödenmiş sistem kullanım ve sistem işletim bedeli sayılarak geri alınır (m.20/4).
Hangi durumda müşterek yatırım yapılır?
Yönetmeliğin aradığı iki şart birlikte okunur (m.20/1):
- Tesisin iletim sistemine bağlanması için yeni iletim tesisi ve bu tesisi sisteme bağlayacak yeni iletim hatları gerekir.
- TEİAŞ’ın bu yapım için yeterli finansmanı yoktur ya da yatırım zamanında planlanamamaktadır.
Bu durumda yatırımı bağlantı talep eden tüzel kişi tek başına (münferiden) ya da birden fazla tüzel kişi birlikte (müştereken) yapabilir veya finanse edebilir. Her iki hâlde de yapılan tesis ve hatların mülkiyeti ve işletme sorumluluğu TEİAŞ’a aittir.
Maliyet nasıl paylaşılır?
Müştereken yapılacak iletim tesislerinin yatırımı, tüzel kişilerin bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında belirtilen anlaşma güçleri oranında paylaşılır; usul ve esasları TEİAŞ belirler (m.20/2). Örneğin anlaşma güçleri 60 MW ve 40 MW olan iki yatırımcı, maliyetin yüzde 60’ını ve yüzde 40’ını karşılar.
Geri ödeme: tutar, yöntem, süre
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Geri ödemeye esas tutar | TEİAŞ’ın hazırlayıp Kurul’un onayladığı metodolojiyle hesaplanır; emsal hat kilometrik fiyatları ve iş kalemi birim fiyatları TÜFE ile yeni hattın geçici kabul onay tarihine kadar güncellenir | m.20/3 |
| Geri ödeme yöntemi | Tutar Türk lirası cinsinden peşin alınmış sistem kullanım ve sistem işletim bedeli sayılır; tutar tamamlanana kadar kullanıcı KDV hariç bu bedelleri ödemez. KDV ve faturadaki diğer kalemler süresinde ödenir | m.20/4 |
| Yatırım faturasının KDV’si | Kullanıcının TEİAŞ adına düzenlediği faturanın KDV’si TEİAŞ tarafından otuz gün içinde kullanıcıya peşin ödenir | m.20/5 |
| Bakiye güncellemesi | Geri ödeme başladıktan sonra her ocak ayında, bakiye tutar TÜFE ile güncellenir | m.20/6 |
| Azami süre | Geri ödeme başlangıcından itibaren beş yıl içinde tamamlanmazsa bakiye beşinci yılın sonunda defaten ödenir; YEKA projeleri için Bakanlık bir yıldan kısa olmamak üzere farklı süre belirleyebilir | m.20/7 |
Yatırımı TEİAŞ yapar, yatırımcılar finanse ederse
Müştereken finanse edilen ve TEİAŞ tarafından tesis edilen iletim varlıklarında TEİAŞ ile tüzel kişiler arasında bir ön anlaşma imzalanır. Gerçekleşen yatırım harcaması, sistem kullanım bedeli tahakkuk edene kadar, geçici kabul tutanağının onaylandığı ayı izleyen aydan başlayarak en fazla beş yıl içinde aylık eşit taksitlerle geri ödenir; vadesinde ödenmeyen taksite kanuni faiz uygulanır. Sistem kullanım bedeli tahakkuk etmeye başlayınca bakiye için mahsup yöntemine geçilir (m.20/8).
Lisans sona ererse ya da kullanıcı sistemden ayrılırsa
Son geçici kabul onayından itibaren beş yıl dolmadan lisans sona erer ya da iptal edilirse: yatırım münhasıran o kullanıcının bağlantısı içinse ve TEİAŞ’ın şebekede ihtiyacı yoksa geri ödeme başlatılmaz, başlamışsa durdurulur. TEİAŞ’ın ihtiyacı varsa tutar Türk lirası olarak sabitlenir ve geri ödeme bir protokolle, başlangıçtan itibaren beş yılda tamamlanacak şekilde aylık eşit taksitlerle sürdürülür (m.20/9).
Proje geliştirici açısından kontrol soruları
- Bağlantı görüşünde yeni bir iletim tesisi ve hat ihtiyacı var mı; TEİAŞ yatırım programında yer alıyor mu?
- Aynı tesise bağlanacak başka tüzel kişiler var mı; anlaşma güçleri belli mi?
- Yatırımı kim yapacak: kullanıcılar mı, TEİAŞ mı (finansmanı kullanıcılar sağlayarak)? Ön anlaşma hükümleri buna göre değişir.
- Geri ödeme süresi, projenin işletmeye giriş takvimiyle uyumlu mu?
Bağlantı sürecinin bütünü ve kabul adımları: GES ve RES projelerinde proje onayı ve kabul.
Sık sorulan sorular
Müşterek iletim yatırımında tesis kimin olur?
Yapılan tesis ve hatların mülkiyeti ve işletme sorumluluğu TEİAŞ’a aittir (m.20/1).
Maliyet eşit mi bölünür?
Hayır. Bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarındaki anlaşma güçleri oranında paylaşılır (m.20/2).
Harcanan para nasıl geri alınır?
Metodolojiyle hesaplanan tutar, peşin alınmış sistem kullanım ve sistem işletim bedeli sayılır; tutar tamamlanana kadar kullanıcı bu bedelleri KDV hariç ödemez (m.20/4).
Geri ödeme en geç ne zaman tamamlanır?
Geri ödemenin başladığı tarihten itibaren beş yıl içinde tamamlanmazsa bakiye beşinci yılın sonunda defaten ödenir. YEKA projelerinde Bakanlık farklı bir süre belirleyebilir (m.20/7).
Geri ödenecek tutar enflasyona karşı güncellenir mi?
Evet. Tutar geçici kabul onay tarihine kadar TÜFE ile hesaplanır (m.20/3); geri ödeme başladıktan sonra bakiye her ocak ayında TÜFE ile güncellenir (m.20/6).
Resmî kaynaklar
- Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği, Resmî Gazete 28.01.2014 / 28896 — m.20 (değişik RG 27.01.2026/33150; altıncı fıkra ek RG 25.06.2026/33291) (mevzuat.gov.tr)