Kısa cevap
Kıyı yapıları ÇED Yönetmeliği’nin (Resmî Gazete 29.07.2022/31907; son değişiklik 05.03.2026/33187) Ek-1 madde 10 (su yolları, limanlar ve tersaneler) veya Ek-2 madde 28 (altyapı tesisleri) kapsamındadır. Ticari amaçlı liman, iskele, rıhtım ve dolfenler, yat limanları, tersaneler, 24 metre ve üzeri yat/tekne tesisleri ve 200.000 m³ ve üzeri dip tarama Ek-1’dedir ve ÇED raporu gerektirir. Balıkçı barınakları, feribot iskeleleri, yanaşma amacı taşımayan dalgakıran, mahmuz ve mendirekler, kıyı düzenlemesi ve rekreasyon amaçlı 1.000 m² ve üzeri deniz dolgusu ve yat/tekne yanaşma yerleri Ek-2’dedir ve proje tanıtım dosyası (PTD) ile değerlendirilir. ÇED kararı tek başına yeterli değildir: kıyıdaki yapılar imar planı kararıyla yapılabilir, dolgu için uygulama imar planı ve Bakanlık izni gerekir (3621 sayılı Kıyı Kanunu md. 6, 7, 11).
Enpark, 2014’ten bu yana 59 kıyı yapısı projesinde ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamıştır; bunların 6’sı ÇED raporu, 53’ü proje tanıtım dosyasıdır. Dosyalar balıkçı barınaklarını ve tekne barınma yerlerini, dere ağzı mahmuzlarını ve kıyı koruma yapılarını, sahil tahkimatlarını, denizden alan kazanımı amaçlı dolguları, iskele ve rıhtım ilavelerini, yat ve kruvaziyer limanlarını kapsar.
Ek-1 mi, Ek-2 mi: kıyı yapılarında eşikler
Ek-2 listesinin başlığındaki kural her satır için geçerlidir: Ek-1’deki listede yer alan alt sınırlar Ek-2’de üst sınır olarak alınır.
| Proje türü | Ek-1 (ÇED raporu) | Ek-2 (proje tanıtım dosyası) | Madde |
|---|---|---|---|
| Liman, iskele, rıhtım, dolfen | Ticari amaçlı olanlar (güneşlenme ve sportif amaçlı iskeleler hariç) | Feribot iskeleleri; kapak atma rampası ile yolcu vapuru, deniz otobüsü ve gezi teknelerinin yanaştığı/bağlandığı yerler | Ek-1 10-b · Ek-2 28-a |
| Balıkçı barınağı, römorkör barınağı | — | Tümü | Ek-2 28-a |
| Yat limanı ve yat/tekne yanaşma yerleri | Yat limanları | Yat/tekne yanaşma/bağlanma yerleri (iskele, rıhtım, dolfen, şamandıralar ve benzeri) | Ek-1 10-e · Ek-2 28-ı |
| Dalgakıran, mahmuz, mendirek | — | Yanaşma, bağlanma, yaslanma yeri olarak kullanılmayanlar (bakım ve onarımları hariç) | Ek-2 28-c |
| Deniz dolgusu | — | Kıyı düzenlemesi ve rekreasyon amaçlı, denizde 1.000 m² ve üzeri dolgu | Ek-2 28-b |
| Dip tarama | 200.000 m³ ve üzeri | 200.000 m³ altı | Ek-1 10-d · Ek-2 28-i |
| Tersane, yat ve tekne imal-bakım tesisleri | Tersaneler; 24 metre ve üzeri yat/tekne tadilat, imalat, bakım, onarım ve/veya çekek tesisleri | 5 m üzeri ve 24 m altı yat/tekne tesisleri; tersane ve yat/tekne tesislerinde boyut artışı ve/veya yüzer havuz ilavesi | Ek-1 10-c, 10-ç · Ek-2 28-h, 28-ğ |
| Derin deniz deşarjı | 50.000 m³/gün ve üzeri | Diğer derin deniz deşarjı projeleri | Ek-1 15-b · Ek-2 51-b |
Akarsu ağızlarındaki düzenlemelerde ayrıca Ek-2 madde 44-b’ye bakılır: sürekli akış gösteren akarsuların yataklarında 5 km ve üzerinde düzenleme yapılan projeler Ek-2 kapsamındadır. Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar ÇED Yönetmeliği Ek-5’te duyarlı yöreler arasında sayılır (Ek-5, 1-h).
Kıyı Kanunu ile ilişkisi: plan ve izin adımları
| Konu | Ne öngörülür | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıyıda yapı yasağı ve istisnaları | Kıyıda yapı yapılamaz; kıyıyı değiştirecek boyutta kazı yapılamaz, kum ve çakıl alınamaz. İskele, liman, barınak, yanaşma yeri, rıhtım, dalgakıran, çekek yeri gibi kıyının kamu yararına kullanımı ve korunmasına yönelik yapılar ile tersane gibi kıyıdan başka yerde yapılması mümkün olmayan tesisler imar planı kararı ile yapılabilir. | 3621 sayılı Kıyı Kanunu md. 6 |
| Doldurma ve kurutma | Kamu yararının gerektirdiği hâllerde, uygulama imar planı kararı ile ekolojik özellikler dikkate alınarak doldurma ve kurutma yoluyla arazi elde edilebilir. İlgili idarenin teklifi valilik görüşüyle Bakanlığa gönderilir; uygun bulunursa uygulama imar planı hazırlanır. Bu araziler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır, özel mülkiyet konusu olamaz. | Kıyı Kanunu md. 7 |
| Yapı izni | Kıyıda ve doldurma-kurutma yoluyla kazanılan arazilerde yapılabilecek yapılar için Bakanlıktan izin alınması zorunludur; yapı ruhsatı verilmesinde bu izin belgesi yeterlidir. | Kıyı Kanunu md. 11 |
| Kıyı kenar çizgisi | Valilikçe oluşturulan komisyonca tespit edilir, Bakanlık onayıyla yürürlüğe girer. | Kıyı Kanunu md. 9 |
| Uygulama ayrıntıları | Tanımlar, plan esasları ve izin usulleri | Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik (RG 03.08.1990/20594) |
Kanun metninde “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” olarak geçen yetkiler bugün Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından kullanılır.
Proje tanıtım dosyasından karara: yasal süreler
| Aşama | Süre | Madde |
|---|---|---|
| PTD, proje sahibinin vekâleten yetkilendirdiği yeterlik belgeli kuruluş tarafından Ek-4 formatına göre hazırlanır ve Bakanlığa sunulur | — | md. 16/1 |
| Bakanlığın format incelemesi | 5 iş günü | md. 16/2 |
| Formata uygun olmayan dosyanın tamamlanıp yeniden sunulması | 15 takvim günü | md. 16/2 |
| Kurum/kuruluş görüşü (bildirilmezse olumlu kabul edilir) | 30 takvim günü | md. 16/3-b |
| Eksiklik bildirimlerine göre dosyanın tamamlanması (en çok 3 bildirim; toplam süre) | 180 takvim günü | md. 16/4-5 |
| “ÇED Olumlu” veya “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı | 5 iş günü | md. 17/1 |
| Yatırıma başlanmazsa “ÇED Olumlu” kararının geçersiz sayılması | 5 yıl | md. 17/2 |
Ek-1 kapsamındaki kıyı projelerinde süreç ÇED başvuru dosyasıyla başlar; halkın katılımı toplantısı, özel format, ÇED raporu ve komisyon incelemesi aşamalarından geçer (md. 8-14). Aşamaların yasal süreleri ÇED raporu sayfasında listelenir.
Enpark’ın tecrübesine göre kıyı yapılarında proje tanıtım dosyası süreci başvurudan karara ortalama 5 ay sürmektedir; bu süre mevzuatta yazılı değildir ve projeye göre değişir. Diğer faaliyet konularındaki ortalamalar ÇED raporu sayfasındaki süre tablosunda yer alır.
Araçlar ve ilgili sayfalar
Sık sorulan sorular
Balıkçı barınağı için ÇED raporu mu, proje tanıtım dosyası mı hazırlanır?
Balıkçı barınakları Ek-2 madde 28-a kapsamındadır; proje tanıtım dosyası hazırlanır. Bakanlık inceleme sonunda “ÇED Olumlu” veya “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” kararı verir (md. 17/1).
Yat limanı her büyüklükte Ek-1 kapsamında mı?
Ek-1 madde 10-e “yat limanları” için eşik öngörmez. Yat limanı niteliği taşımayan yat/tekne yanaşma ve bağlanma yerleri (iskele, rıhtım, dolfen, şamandıra ve benzeri) Ek-2 madde 28-ı kapsamındadır.
Mevcut dalgakıranın onarımı proje tanıtım dosyası gerektirir mi?
Ek-2 madde 28-c, yanaşma amacı taşımayan dalgakıran, mahmuz ve mendirek projelerini kapsar; bunların bakımı ve onarımı bentte açıkça hariç tutulmuştur.
Deniz dolgusunda ÇED kararı yeterli mi?
Hayır. Dolgu, kamu yararının gerektirdiği hâllerde uygulama imar planı kararıyla yapılabilir; plan teklifi valilik görüşüyle Bakanlığa gider (Kıyı Kanunu md. 7). Dolgu alanında yapılacak yapılar için ayrıca Bakanlık izni gerekir (md. 11).
Dip tarama hangi listede?
200.000 m³ ve üzeri dip tarama Ek-1 madde 10-d, altındaki projeler Ek-2 madde 28-i kapsamındadır.
Ek-2 sürecinde kurumların görüşü ne kadar sürede gelir?
Bakanlık görüş isterse kurumlar 30 takvim günü içinde görüş bildirir; bu sürede görüş bildirmeyen kurumun görüşü olumlu kabul edilir. Ek süre talebi Bakanlıkça dikkate alınır (md. 16/3-b).
Resmî kaynaklar
- Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Resmî Gazete 29.07.2022/31907; değişiklikler Resmî Gazete 26.06.2025/32938 ve 05.03.2026/33187 — mevzuat.gov.tr
- 3621 sayılı Kıyı Kanunu, Resmî Gazete 17.04.1990/20495 — mevzuat.gov.tr
- Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete 03.08.1990/20594 — mevzuat.gov.tr
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metinlerdir. Yazar: Can Cihan Yılmaz, Yönetici Ortak.